Tarlada beş lira olan domatesin market raflarında neden 70 lira olduğunu soruyoruz. Üretici, tüccar, komisyoncu, hal, nakliyeci, depocu, market... Her birinin maliyeti, her birinin kârı var. Akaryakıt fiyatlarındaki artış nedeniyle artan nakliye maliyetleri de gündemde. Ancak, tarladan sofraya uzanan bu süreçte aracılara bu kâr da yetmemiş olacak ki; çeşit çeşit dolandırıcılık yöntemlerini hayata geçirmişler. Neyse ki ülkenin hâlâ çalışan kurumları var da bunlar bir bir tespit ediliyor. Nitekim son günlerde vergi müfettişlerinin titiz çalışmaları üzerine yürütülen soruşturma, ürünlerin “tarladan markete” olan fiyat yolculuğunda bazı firmaların sahte müstahsil makbuzları ve gerçeğe aykırı maliyetlerle fiyatları şişirdiği iddialarını gündeme getirdi. Emniyet ve yargının da yoğun çalışmaları sonrasında çok sayıda kişi hakkında işlem yapıldı ve tutuklamalar gerçekleşti. Ancak size açıkça söyleyelim: Bunlar denizde damla. Bu olay nedeniyle “Kim bu aradakiler?” sorusu çok daha yüksek sesle dillendirilmeye başlandı. Bense “Kim bu aradakiler?” sorusuna farklı bir bakış açısı getireceğim. Üreticiden veya ithalatçıdan nihai tüketiciye uzanan yolculukta fiyat makasının artmasına neden olan önemli bir aktöre dikkat çekeceğiz. Otomobil alırken Otomobil hayali kuran birinin karşısına, satın alma aşamasından itibaren bakın kimler çıkıyor? Araya önce TRT giriyor. Binde 8 bandrol bedeli alınıyor. Çünkü otomobilde radyo dinleyebilirsiniz. Bu aracıyı devre dışı bırakmak için otomobile radyo dahil hiçbir medya aracı koymayan firmalar bile oldu. Sonra Maliye giriyor. Otomobilin TRT bandrol bedeli eklenmiş tutarı üzerinden önce ÖTV hesaplanıyor. Sonra tüm bunların üzerinden KDV alınıyor. Yetmiyor; trafik tescil masrafları geliyor. Zorunlu trafik sigortası ve kasko için ödediğiniz primlerin içinde de BSMV bulunuyor. Kredi kullandıysanız araya KKDF ve BSMV giriyor. Sonra da her yıl iki taksitte MTV ödeyeceksiniz. Kullanacağınız yakıt nedeniyle pompa ile deponuz arasına bu kez ÖTV ve KDV giriveriyor. Böylece otomobil alırken imalatçıya bayisi, pazarlamacısının yanında TRT ve Maliye de araya giriveriyor. Bandrol ücreti, ÖTV, KDV, BSMV, KKDF, HARÇ... Hepsi aranızda. Örneğin silindir hacmi 1.6 içten yanmalı, vergisiz fiyatı 1 milyon lira olan bir otomobil için 1 milyon 177 bin lira vergi ödüyorsunuz. Böylece vergisiz 1 milyon liralık otomobile vergilerle birlikte 2 milyon 177 bin liraya sahip oluyorsunuz. Yani kendinize bir otomobil alırken, vergi yüküne bağlı olarak devlete de bir veya duruma göre iki veya üç otomobil bedeli ödemek zorunda kalıyorsunuz. Kimse de “Kim bu aradakiler?” diye soramıyor elbet. Ürünün içine gömülmüş vergiler nedeniyle pek çoğu bu fahiş vergi yükünden tam anlamıyla haberdar bile değil veya artık kanıksamışlar. Vergi her yerde Cep telefonu alacaksınız. Araya Kültür Bakanlığı payı, TRT bandrolü, ÖTV, KDV giriyor. Vergisiz fiyatı 50 bin lira olan telefonun sizin cebinize olan yolculuğuna 52 bin lira vergi eşlik ediyor ve bu telefon size 102 bin liraya mal oluyor. Cep telefonunda kamu, üretmeden üretenden çok kazanıyor. Ev alacaksınız. Araya döner sermaye bedeli, taşınmazın bedelinin %4’ü oranında tapu harcı giriyor. Sıfır evi bir şirketten alıyorsanız ayrıca KDV de söz konusu. Evinize televizyon alacaksınız. TRT yine devrede. Hem de %16 oranında bandrol ücreti ile karşınıza çıkıyor. Sonra ürün bedeli ve bandrol ücreti toplamı üzerinden ÖTV ve tüm bunların toplamı üzerinden %20 KDV ödüyorsunuz. Böylece 30 bin liralık televizyon size yaklaşık 45 bin liraya ulaşıyor. Alacağınız bilgisayar, laptopta da TRT ve Maliye araya giriveriyor. Olur ki bu ürünler üzerinden TRT dinlersiniz diye bandrol ücreti alıyorlar. Üzerine bir de %20 KDV konuluyor. Çocuğunuza doğum günü hediyesi olarak bir oyun konsolu alayım dediniz. Aracılar durur mu? Gümrük vergisi, ÖTV, KDV derken ürünün vergisiz fiyatının %72’sinden fazla vergi ödersiniz. Örneğin vergisiz fiyatı 20 bin lira olan bir oyun konsolu çocuğunuz masasına ulaşıncaya kadar vergileriyle birlikte 34.560 liraya çıkar. Yurt dışına giderken karşınıza yurt dışına çıkış harcı, pasaport harcı, değerli kağıt bedeli çıkıyor. Mutfak tüpü gibi en temel ihtiyaç maddesinde bile araya ÖTV giriyor. Musluğu açtığınızda suyun elinize ulaşması aşamasında bile en az üç çeşit vergi var arada. Elektrik düğmesine eliniz giderken vergiler yine devrede. “Kim bu aradakiler” diye soruyoruz. Cevap aslında çok açık: Ürünün fiyatına görünmeden eklenen vergiler, harçlar, fonlar ve bandroller de artık bu listenin en önemli aktörleri arasında.