İran kozunu kullandı dünyayı petrolle vurdu

ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarının ardından, İran’ın savunmasının kilit noktası olan Hürmüz Boğazı’ndan geçen tanker trafiğini durdurması küresel enerji arzında şok etkisi yarattı. Brent petrol cuma gününe göre yüzde 20’yi aşan artışla dün 110 doları test ederken, Avrupa’da gösterge doğalgaz fiyatları savaş öncesine göre yüzde 100’ün üzerinde yükseldi.

MALİYET ZİNCİRİNİ SARSIYOR

Bu hamle enerji fiyatlarını hızla yukarı çekerken, Avrupa ve Asya ekonomilerinin ABD’ye kıyasla daha sert etkileneceği belirtiliyor. ABD’nin yüksek stratejik petrol stokları ve artan üretimi, etkileri bir ölçüde sınırlasa da, enerji ithalatına bağımlı ülkelerde maliyet baskısı hızla artıyor. Türkiye’de petrol fiyatlarındaki yükseliş yalnızca akaryakıt maliyetlerini değil, ekonominin tamamını etkiliyor. Türkiye’de yük taşımacılığının yaklaşık yüzde 90’ı karayolu ile yapılıyor. Bu durum üretimden market raflarına kadar uzanan maliyet zincirinin büyük ölçüde motorin fiyatlarına bağlı olduğu anlamına geliyor.

Petroldeki artış, nakliye ve lojistik maliyetleri üzerinden gıda ve tüketim ürünlerine kadar geniş bir alanda fiyat baskısı yaratıyor. Ekonomistlere göre petrol fiyatındaki her 10 dolarlık artış Türkiye’nin cari açığını 2.5 milyar dolar, enflasyonu ise yaklaşık 1 puan yükseltiyor. Bugünkü artışın doğrudan etkisiyle cari açığın 10 milyar dolar, enflasyonun ise 4.5 puan artması bekleniyor.

Yatırımdan istihdama riskler büyür

Bilkent Üniversitesi’nden Prof. Dr. Ali Hakan Kara, cari açığın enerji şokuyla 50 milyar doların üzerine çıkabileceğini belirtti. Kara, “Bu durumda finansman için ya Merkez Bankası rezervleri kullanılacak ya da ekonomide belirgin bir yavaşlama yaşanacak. Bu şoka enflasyonla mücadelede kritik bir eşikte yakalandık; petrol fiyatları üç ay yüksek kalırsa enflasyon beklentisi daha da bozulacak” uyarısında bulundu.

‘CİDDİ ETKİLERİ OLUR’

Hürmüz Boğazı’nın kapanmasının etkilerinin yalnızca cari açık ve enflasyonla sınırlı kalmayacağını belirten Ekonomist Mahfi Eğilmez ise bütçe dengelerinin ciddi şekilde etkilenebileceğini, belirsizliklerin yatırımları erteletebileceğini vurguladı. “Bu durum istihdam üzerinde baskı yaratır ve işsizliği artırır. Gelişmeler yalnızca Türkiye’yi değil, petrol ithal eden tüm ülkeleri etkiliyor. Kuzey Denizi petrolü hariç Avrupa’da tablo oldukça olumsuz” diye konuştu.

Petrol fiyatları geçici olabilir

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, “Küresel belirsizliklerin yüksek seyrettiği ve enerji fiyatlarında sert dalgalanmaların yaşandığı bir dönemden geçiyoruz” dedi. Sosyal medyadan yaptığı açıklamada Şimşek, “Geçmiş tecrübeler bu tür şokların kalıcı olmadığını gösteriyor. Vadeli petrol piyasalarındaki fiyatlamalar da mevcut hareketin geçici olabileceğine işaret ediyor” ifadelerini kullandı.

Vadeli piyasalara güvenmeyin 

CHP Hazine ve Maliye Politikaları Kurulu Başkanı Kerim Rota, vadeli petrol piyasalarındaki fiyatlamaların geçici olabileceğine dikkat çekti. Rota, Mehmet Şimşek’in yorumunu eleştirerek, “Vadeli piyasa fiyatlarına göre beklenti oluşturmak tehlikelidir. Bu fiyatlar birkaç saatte tamamen değişebilir. Üstelik lira bazlı uzun vadeli kontratlar da pek parlak görünmüyor” diye konuştu.

Küresel piyasalarda kırmızı pazartesi

Dolar kükredi, altın suskun, borsalar kırmızıya döndü

Orta Doğu’daki çatışmaların uzayabileceği ve yükselen enerji fiyatlarının enflasyonist baskıları güçlendireceğine yönelik endişelerle, küresel piyasalar haftanın ilk günü adeta yangın yerine döndü  Asya ve Avrupa borsalarına paralel Borsa İstanbul da sert satış baskısına maruz kaldı. BIST 100 kapanışa doğru toparlanarak günü yüzde 0.71 düşüşle 12.702 puandan tamamladı. ABD borsaları da haftaya düşüşle başlarken,  artan belirsizlik yatırımcıları nakde yöneltirken savaş altını değil doları güçlendirdi. Altinin  ons fiyatı 5 bin dolar seviyesinin diplerine kadar gerilerken, gümüş 80 doların altını test etti. Dolar dün 44.08 liradan, Euro ise 51.03 liradan günü tamamladı.

Petrol fırladı akaryakıta bir zam daha geldi 

İran savaşının petrol fiyatları üzerinden yarattığı etki petrol fiyatlarında rekor artış getirdi. Bugünden itibaren motorine 2.14 lira, benzine 1.54 TL zamlandı. Ancak eşel mobil uygulaması gereğince motorine 53 kuruş, benzine 39 kuruş zam yansıdı. Öte yandan Uluslararası Taşımacılık ve Lojistik Hizmet Üretenleri Derneği’nin açıklamasına göre (UTİKAD), savaşın ardından sınır kapılarında akaryakıt fiyatları yüzde 36 ile yüzde 50 arasında artarken, sektör yükselen maliyetlerin ihracat taşımalarını olumsuz etkileyebileceği uyarısında bulundu.