MS'in kadınlarda daha fazla görülmesinin sebebi belli oldu
Bilim insanları, kadınlarda multipl skleroz (MS) görülme oranının erkeklerden iki ila üç kat fazla olmasının ardında X kromozomunda bulunan bir genin rol oynamış olabileceğini ortaya koydu. Yeni bir araştırma, bu genin kadın beyninde iltihabı artırdığını ve özellikle menopoz sonrası dönemde bağışıklık sisteminin aşırı tepkisine neden olabileceğini gösteriyor.
Araştırmaya göre, söz konusu gen KDM6A, beyin iltihabını tetikleyen önemli bir faktör. Kadınlar iki X kromozomuna sahip oldukları için bu geni çift kopya olarak taşıyorlar ve genin bir kısmı normalde susturulsa da, bazı genler bu “X inaktivasyonundan” kaçabiliyor. Böylece kadınlarda KDM6A aktivitesi erkeklere kıyasla daha yüksek seviyelere ulaşıyor.
Çalışmayı yöneten UCLA’dan nörolog ve sinirbilimci Dr. Rhonda Voskuhl, bu genin MS gibi otoimmün hastalıklarda kadınların daha savunmasız olmasının nedenini açıklayabileceğini söylüyor. Voskuhl, “Kadınlarda hastalık oranlarının daha yüksek olması, X kromozomundaki genlerin bağışıklık yanıtında önemli bir fark yarattığını gösteren güçlü bir ipucu” diyor.
Araştırmacılar, insan beyin dokusundaki mikroglia adı verilen bağışıklık hücrelerini incelediklerinde, kadınlarda KDM6A proteininin erkeklere göre daha fazla üretildiğini gözlemledi. Bu da bağışıklıkla ilişkili genlerin daha aktif hale gelmesine yol açıyor.
Ekip, fareler üzerinde yaptıkları deneylerde bu genin etkisini daha net görmek için KDM6A genini devre dışı bıraktı. Bu genin kapatıldığı dişi fareler, hastalığın MS benzeri semptomlarını çok daha hafif yaşadı. Beyin dokularında daha az sinir hasarı, daha sağlam miyelin tabakaları ve daha az T-hücresi birikimi görüldü. Ancak aynı işlem erkek farelerde hiçbir fark yaratmadı.
Araştırma ekibi, KDM6A genini etkisiz hale getiren bir ilaç arayışında metformin isimli diyabet ilacını test etti. Daha önce KDM6A enzimini baskılayabildiği bilinen metformin, dişi farelerde beyin iltihabını azaltarak semptomları hafifletti. Erkek farelerde ise anlamlı bir etki gözlenmedi.
Bilim insanlarına göre bu bulgular, gelecekte cinsiyete özgü tedavi yöntemlerinin kapısını aralayabilir. Voskuhl, “Eğer bir ilaç sadece erkeklerde ya da karışık gruplarda test edilirse, kadınlarda işe yaradığı fark edilmeyebilir. Bu yüzden kadınlara özel verilerin ayrı incelenmesi şart” diyor.
Stanford Üniversitesi’nden Dr. Lawrence Steinman, çalışmayı “kadınlarda MS’e yatkınlık yaratan ana genlerden birini belirlemesi açısından parlak bir adım” olarak değerlendirdi. Steinman, bu genin beyindeki bağışıklık dengesini şekillendiren temel unsurlardan biri olduğunu belirtti.
Araştırma, Science Translational Medicine dergisinde yayımlandı. Bilim insanları şimdi, KDM6A geninin beyin hücrelerindeki faaliyetini daha ayrıntılı incelemeyi ve klinik deneylerle kadınlarda uygulanabilir bir tedavi yöntemi geliştirip geliştiremeyeceklerini test etmeyi planlıyor.
Voskuhl ayrıca, östrojen hormonunun bu süreçte önemli bir dengeleyici olduğunu hatırlatıyor. “Östrojen iltihabı bastırarak kadın beynini aşırı bağışıklık tepkisinden koruyor. Ancak menopozla birlikte bu koruma ortadan kalkıyor” diyor.
Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve tıbbi tavsiye niteliği taşımaz. Haberde aktarılan araştırma bulguları bilimsel çalışmalara dayanmaktadır, ancak sonuçlar henüz geniş kapsamlı klinik uygulamalarda doğrulanmamıştır.