Yapay zeka ‘baba olma’ şansını artırıyor

Çocuk sahibi olamayan çiftlerde ‘tüp bebek tedavisi’ gündeme geldiğinde odak noktası genellikle kadın oluyor. Oysa istatistiklere göre vakaların yaklaşık yarısı erkek kaynaklı faktörlerden kaynaklanıyor. Dolayısıyla erkeklerin öncelikli muayenesi tedavi sürecini hızlandırıp, kolaylaştırabiliyor.

‘‘Erkeklerde genellikle sperm üretim bozuklukları, sperm kanallarındaki tıkanıklıklar veya hormonal dengesizlikler tespit ediliyor’’ diyen Kadın Hastalıkları, Doğum ve Tüp Bebek Uzmanı Prof. Dr. Bülent Tıraş, yapay zekanın erkek inferti-litesinde (kısırlık) tedavi başarısını artıran etkilerini şöyle açıkladı:

Prof. Dr. Bülent Tıraş

Erkek kısırlığında durum daha karmaşık

Menide sperm olmaması ya da sperm sayısının çok düşük olması durumlarının yaklaşık yüzde 85’inde kesin neden belirlenemiyor.

Geri kalan kısmında ise varikosel veya hormonal bozukluklar gibi nedenler görülebiliyor. Özellikle obez erkeklerde sperm sayısında ciddi düşüş yaşanabiliyor. Ancak kilo kaybı sonrası sperm üretimi yeniden artabiliyor. Erkek infertilitesinin tedavisi bu nedenle daha zorlayıcı olabiliyor.

En kaliteli sperm hücresi belirlenebiliyor

Yapay zeka tabanlı görüntü analiz sistemleri sayesinde sperm hücreleri çok daha ayrıntılı incelenebilenebiliyor.

Makine öğrenmesi algoritmaları, binlerce sperm görüntüsünü analiz ederek en kaliteli sperm hücrelerini belirleyebiliyor ve döllenme potansiyeli yüksek spermlerin seçilmesine yardımcı oluyor. Bu durum özellikle mikroenjeksiyon (ICSI) uygulamalarında önemli rol oynuyor. Çünkü doğru sperm seçimi embriyo kalitesini ve gebelik şansını artırıyor.

Hızlı ve objektif sonuçlar sunuyor

Son yıllarda yapay zeka teknolojileri sağlık alanında hızla gelişirken, üreme tıbbında da önemli uygulama alanları bulmaya başladı. Özellikle tüp bebek (IVF) tedavisinde erkek üreme sağlığının değerlendirilmesi ve tedavi başarısının artırılması amacıyla yapay zeka destekli sistemler kullanılıyor.

Geleneksel yöntemlerde sperm analizi; sperm sayısı, hareketliliği ve morfolojisinin uzman embriyologlar tarafından mikroskop altında incelenmesine dayanıyor. Ancak bu değerlendirmeler kişiden kişiye farklılık gösterebilmekte ve zaman alabilmektedir.

Yapay zeka ise daha hızlı, standart ve objektif sonuçlar sunarak bu süreci desteklemektedir.

Sperm görülmeyen örneklerde bile sperm bulunabiliyor...

Yakın zamanda kullanıma girecek olan yeni bir sistemde  normal incelemelerde hiç sperm görülmeyen örneklerde bile yapay zeka çok az sayıdaki spermleri tespit edebiliyor.  Böylece daha önce şansı olmayan hastalarda bile gebelik ihtimali doğabiliyor.

Genç erkekler dikkat!

Yaşam şeklinden, beslenmeye, stresten hava kirliliğine her şey yani modern yaşam şartları, üreme fonksiyonlarını erken yaşlarda olumsuz etkiliyor.

Erkeklerin sperm sayısında geçmişe göre çok hızlı bir düşüş var. Dolayısıyla genç kızlar gibi genç onların da kontrole gidip, sperm sayısı ve morfolojisi hakkında bilgi edinmeleri, gerektiğinde yumurta dondurma işlemi gibi sperm dondurma işlemi yaptırarak gelecekte baba olma şansların kaybetmemeleri için harekete geçmeleri gerekiyor. Bu konuda farkındalığın oluşturulması çok ama çok önemli.

ERKEK KISIRLIĞI

PRP ve eksozom erkeklerde kullanılıyor mu?

PRP ve eksozom uygulamaları erkek infertilitesinde de araştırılıyor. Testislerde sperm üretiminden sorumlu dokular bazen yeterli uyarıyı alamayabiliyor. Bu sistemlerin yeniden aktive edilmesiyle sperm üretimi desteklenmeye çalışılıyor.

Özellikle sperm hareketi ve morfolojisinin çok ciddi bozuk olduğu durumlarda embriyo gelişimi zorlaşıyor. Bu gibi vakalarda PRP, eksozom uygulamaları ve yapay zeka destekli sperm seçimi birlikte değerlendirilerek gebelik şansı artırılmaya çalışılıyor.

Önemli bir gelişme daha

Bir diğer gelişme ise robotik mikroenjeksiyon sistemleri. 

Yapay zeka tarafından seçilen sperm, robotik sistemler aracılığıyla yumurtaya enjekte ediliyor. Bu süreçte son derece hassas mikroskopik sistemler ve robotik teknolojiler kullanılıyor. Bu yöntemle dünyada ilk doğumun gerçekleşmiş olması da teknolojinin geldiği noktayı gösteriyor.

Nedenleri de buluyor

Bunun yanında yapay zeka, erkek infertilitesinin nedenlerinin belirlenmesinde de kullanılıyor. Hormon düzeyleri, genetik veriler, yaşam tarzı faktörleri ve semen analiz sonuçları birlikte değerlendirilerek infertilite riskine yönelik tahmin modelleri oluşturulabiliyor. Böylece hastaya daha kişiselleştirilmiş tedavi planları hazırlanabiliyor.

Tedavinin başarı oranı da öngörülebiliyor

Yapay zekanın bir diğer önemli kullanım alanı ise tedavi başarısının öngörülmesidir. Çiftlerin yaş, sperm para-metreleri, embriyo gelişimi ve önceki tedavi sonuçları gibi birçok verisi analiz edilerek IVF başarı ihtimali hesaplanabiliyor. Bu sayede hem doktor hem de hastalar süreç hakkında daha gerçekçi değerlendirme yapabiliyor.

Embriyolog ve hekimlere destek

Yapay zeka uygulamalarının tamamen insan uzmanlığının yerini alması beklenmiyor. Bu teknolojiler daha çok embriyolog ve hekimlere destek sağlayan yardımcı sistemler olarak kullanılıyor. Ayrıca veri güvenliği, etik sorunlar ve algoritmaların farklı toplumlarda doğrulanması gibi konular üzerinde hâlâ çalışmalar devam ediyor. Sonuç olarak yapay zekanın, daha doğru sperm seçimi, kişiselleştirilmiş tedavi planlaması ve başarı oranlarının artırılması gibi katkıları sayesinde gelecekte üreme tıbbının vazgeçilmez teknolojilerinden biri olması bekleniyor.