Yeni gezegen ararken 'üç yıldızlı bilmece' buldular

Montreal Üniversitesi araştırmacıları, Dünya’dan 28 ışık yılı uzakta iki beyaz cüce ve bir kırmızı cüceden oluşan üçlü yıldız sistemi tespit etti. Gezegen arayışı sırasında yapısı ortaya çıkarılan Welopoʻai sisteminde, kırmızı cücenin geçmişteki yıldız genişlemesinden nasıl kurtulduğu henüz açıklanamıyor.

Kanada’daki Montreal Üniversitesi bünyesinde çalışan araştırmacılar, kırmızı bir cücenin çevresinde gezegen ararken sıra dışı bir üçlü yıldız sisteminin yapısını ortaya çıkardı. Dünya’ya 28 ışık yılı uzaklıktaki Welopoʻai adlı sistem, iki beyaz cüce ve bir kırmızı cüceden oluşuyor.

Sistemin asıl bilmecesi ise geçmişinde saklı. Araştırmacılar, kırmızı cücenin yakınındaki yıldızın devleştiği dönemi nasıl atlattığını ve bugün neden beklenenden geniş, kararlı bir yörüngede bulunduğunu henüz açıklayamıyor.

GEZEGEN İÇİN BEKLENENDEN BİN KAT BÜYÜK DEĞİŞİM

Keşfin ilk ipuçları, Hawaii’deki Maunakea Dağı’nda bulunan Kanada-Fransa-Hawaii Teleskobu’na yerleştirilmiş SPIRou cihazından geldi. Ötegezegen aramak için kullanılan cihaz, yıldızların hızındaki küçük değişimleri ölçüyor.

Ancak incelenen kırmızı cücenin hızında saniyede yaklaşık 16 kilometrelik değişimler saptandı. Bu değer, gezegenlerin neden olması beklenen değişimlerden bin kattan daha büyüktü.

Birkaç yıl süren gözlemler, görünmeyen eşlikçinin kütlesinin Güneş’in kütlesinin yarısından fazla olduğunu gösterdi. Yüksek kütlesine rağmen son derece sönük olması, araştırmacıları bir yıldız kalıntısı olasılığına yöneltti. İlk aşamada beyaz cüce en güçlü ihtimaldi; nötron yıldızı veya kara delik olasılıkları da tamamen dışlanamamıştı.

GİZLİ EŞLİKÇİ GÖRÜNTÜLENDİ

Araştırma ekibi, cismin doğasını belirlemek için Maunakea’daki Gemini North Teleskobu’nu kullandı. Teleskobun yüksek çözünürlüklü görüntüler elde eden ‘Alopeke cihazıyla kırmızı cücenin yakınındaki eşlikçi doğrudan görüntülendi ve bir beyaz cüce olduğu doğrulandı.

Sistemdeki diğer beyaz cüce daha önceden biliniyordu ve çok daha uzak bir yörüngede bulunuyordu. Böylece kırmızı cüce ile yeni keşfedilen beyaz cücenin yakın bir ikili oluşturduğu, diğer beyaz cücenin de bu ikilinin çevresinde dolandığı belirlendi. Araştırmacılara göre Dünya’nın 100 ışık yılı çevresinde bu yapıyla karşılaştırılabilecek başka bir sistem bilinmiyor.

KIRMIZI CÜCE NASIL KURTULDU?

Beyaz cüceler, Güneş benzeri yıldızların yakıtlarını tüketmesinin ardından geriye kalan son derece yoğun kalıntılar. Ölçümlere göre yeni keşfedilen beyaz cüce, bugünkü haline gelmeden önce Güneş’ten yaklaşık yüzde 40 daha kütleli bir yıldızdı. Yaşamının ilerleyen dönemlerinde devleşerek başlangıçtaki boyutunun birkaç yüz katına kadar genişledi.

Bu süreçte kırmızı cücenin genişleyen yıldıza oldukça yakın olması gerekiyordu. Benzer sistemlerde büyüyen yıldız, eşlikçisini içine alabiliyor ya da iki yıldızın birleşmesine yol açabiliyor. Welopoʻai sistemindeki kırmızı cüce ise bu süreci atlatmış ve beklenenin aksine oldukça geniş, kararlı bir yörüngede kalmış görünüyor.

Araştırmanın ortak yazarlarından, Montreal Üniversitesi profesörü Patrick Dufour, mevcut bilgiler ışığında sistemin var olmaması gerektiğini ve nasıl oluştuğuna ilişkin henüz net bir açıklamalarının bulunmadığını belirtti.

Ekip, üç yıldız arasındaki kütleçekimsel etkileşimleri daha ayrıntılı incelemeyi hedefliyor. Araştırmacılar, bu etkileşimlerin sistemin alışılmadık evrimini açıklayıp açıklayamayacağını araştıracak.

İlginizi çekebilir