80 tonluk taşları denizden birer birer çıkardılar: İçinden 67 oda çıktı

Antik Dünyanın Yedi Harikası arasında gösterilen İskenderiye Feneri'nin yüzyıllardır çözülemeyen mimari sırları, yeni bir araştırmayla gün yüzüne çıkarıldı. Yaklaşık 103 metre yüksekliğindeki tarihi yapıyı dijital ortamda yeniden oluşturan araştırmacılar, fenerin içinde dokuz kata yayılan 67 oda bulunduğunu belirledi.

İki atlı kişinin karşılıklı geçebileceği genişlikte bir rampaya sahip olduğu ortaya çıkan yapının, 1.600 yıllık geçmişinde 18 depreme rağmen nasıl ayakta kaldığı da simülasyonlarla incelendi.

Mısır'ın İskenderiye kentindeki Pharos Adası'nda inşa edilen fenerin yapımına MÖ 3'üncü yüzyılın başlarında başlandı. Yaklaşık 2 bin 200 yıl önce gemilere yol göstermek amacıyla yükselen anıt, yaklaşık 16 yüzyıl boyunca kullanıldı. Ancak 1303 yılında meydana gelen büyük deprem yapıya ağır hasar verdi. Zamanla terk edilen fenerin taşlarının bir bölümü sökülerek 1477 yılında inşa edilen Kayıtbay Kalesi'nde kullanıldı.

22 DEV TAŞ BLOK DENİZ YÜZEYİNE ÇIKARILDI

1995 yılında başlayan su altı araştırmalarında, denizin altında yaklaşık iki hektarlık alana yayılan 4 bin 896 taş blok belgelendi. Ancak bu kalıntıların orijinal yapının yalnızca yüzde 10'unu oluşturduğu belirlendi. Eksik bölümlerin ortaya çıkarılması için Fransız araştırmacılar, mühendislerle birlikte kapsamlı bir dijital yeniden yapılandırma çalışması başlattı.

Haziran 2025'te gerçekleştirilen operasyonda ise fenerin bulunduğu alandan 22 dev taş blok deniz yüzeyine çıkarıldı. Bazı blokların 70 ila 80 ton ağırlığında olduğu belirtildi. Buluntular arasında anıtsal girişe ait parçaların yanı sıra Mısır ve Yunan mimarisini birleştiren farklı bir giriş yapısına ait kalıntılar da bulundu.

İÇİNDE 67 ODA BULUNUYOR

Araştırmacılar, denizden çıkarılan taşların üç boyutlu modellerini oluştururken antik sikkeler, mozaikler, kil lambalar ve Orta Çağ gezginlerinin yazılı anlatımlarından da yararlandı. Elde edilen veriler birleştirilerek fenerin ayrıntılı dijital modeli hazırlandı.

Modelde, yapının dokuz kata yayılan 67 odadan oluştuğu görüldü. Odaların iki atlı kişinin karşılıklı geçebileceği genişlikte bir rampayla birbirine bağlandığı belirlendi. Ayrıca binanın altında devasa ağırlığı taşıyan kemerli geçitler ve tonozlu odaların bulunduğu ortaya çıktı.

18 DEPREME NASIL DAYANDIĞI ARAŞTIRILDI

Çalışmada yalnızca yapının mimarisi değil, yüzyıllar boyunca ayakta kalmasını sağlayan mühendislik özellikleri de incelendi. Dijital model üzerinden gerçekleştirilen deprem ve tsunami simülasyonları, geniş temelin, kalın taş duvarların ve kemerli taşıyıcı sistemlerin yapının dayanıklılığında önemli rol oynadığını gösterdi.

Dassault Systèmes Vakfı Başkanı Thibault de Tersant, analizlerin fenerin yaklaşık 1.600 yıllık tarihinde 18 depreme nasıl dayanabildiğinin anlaşılmasına yardımcı olduğunu belirtti.

Araştırmalarda ortaya çıkan bir diğer dikkat çekici bulgu ise yapımında kullanılan taşlarla ilgili oldu. Fenerin temelinde bulunan bazı blokların, inşa edildiği dönemden 2 bin yıldan daha eski olan Mısır piramitlerinden sökülerek yeniden kullanıldığı değerlendirildi.