Avrupa ülkesi içten içe parçalanıyor: Dev dağlar 30 kilometre derinlikte fermuar gibi açılıyor
İtalya'daki Apenin Dağları'nın yaklaşık 30 kilometre altında yer kabuğunun alt katmanlarının üst tabakalardan ayrılarak mantoya doğru battığı tespit edildi. Bilim insanları, bir fermuar gibi batıdan doğuya doğru ilerleyen bu jeolojik sürecin bölgedeki depremlerin ve dağ yükselmelerinin ana nedeni olduğunu açıkladı.
Il Messaggero gazetesinin aktardığı araştırmaya göre, Floransa Üniversitesi yapısal jeoloji ve tektonik profesörü Stefano Tavani liderliğindeki ekip, Apenin Dağları'nın altındaki derin tektonik hareketleri inceledi. Çalışmada, "kabuk ayrışması" (delaminasyon) olarak adlandırılan sürecin sıradağların sismik olarak aktif kalmasında kritik rol oynadığı belirlendi.
YER KABUĞU FERMUAR GİBİ AÇILIYOR
Araştırma bulgularına göre Apenin Dağları'nın altında yer alan Adriyatik mikro levhasının yoğun alt kabuğu kademeli olarak üst katmanlardan kopuyor. Yerin yaklaşık 30 kilometre derinliğinde gerçekleşen bu ayrışma, tıpkı bir fermuarın açılması gibi batıdan doğuya doğru yayılıyor.
Jeolojik modellemeler, söz konusu sürecin yaklaşık 10 milyon yıl önce başladığını ancak özellikle son 2 milyon yılda hız kazandığını gösteriyor. Daha önce dağ oluşumunu tetikleyen Tiren Denizi havzasının genişlemesi ve doğudaki kabuk sıkışması yavaşlamış olsa da bu derin kopma süreci dağların hareket etmesini sürdürüyor.
DAĞ SİLSİLESİNDE AKORDEON HAREKETİ NASIL ÖLÇÜLDÜ?
Bilim insanları yerin onlarca kilometre altındaki bu değişimi ortaya çıkarmak için son 30 yıla ait GPS gözlem verilerini, 2019-2023 dönemine ait Sentinel uydu radar görüntülerini ve deprem kataloglarını analiz etti. Elde edilen veriler, dağ silsilesinin farklı bölümlerinin zıt yönlerde hareket ettiğini ortaya koydu. Ölçümlere göre Apenin Dağları'nın iç kesimlerinde yer kabuğu yılda yaklaşık 4 milimetre genişlerken, Po Nehri vadisi ve Adriyatik Denizi'ne yakın bölgelerde yılda yaklaşık 2 milimetre daralıyor.
Uzmanlar bu zıt yönlü genişleme ve sıkışma dinamiğini "akordeon benzeri hareket" olarak tanımlıyor. Derin katmanların ayrıldığı bölgelerde yeryüzü kademeli olarak yükselirken, ağır kaya kütlelerinin aşağı çektiği alanlarda ise çökmeler yaşanıyor.
UYDU VE SİSMİK VERİLERLE YENİDEN MODELLENDİ
Kabuk ayrışması süreci yüzeyin yaklaşık 30 kilometre altında gerçekleştiği için doğrudan gözlemlenemiyor. Araştırma ekibi, uydu radarları ve yer altı jeolojik modellerini birleştirerek yer kabuğunun mantoya batış haritasını çıkardı.
BU KEŞİF YENİ DEPREM TEHDİDİ ANLAMINA MI GELİYOR?
Araştırmacılar, elde edilen bulguların bölgedeki aktif fay hatlarının konumunu ve sismik hareketliliğin temel nedenlerini anlamak açısından önemli bir veri sunduğunu belirtiyor. Ancak yeni jeolojik model, bir sonraki depremin ne zaman veya tam olarak nerede meydana geleceğini önceden tahmin etmeye olanak sağlamıyor.