Futbol, aynasıdır bir ülkenin

Futbolun öyküsü, zevkten zorunluluğa uzanan hüzünlü bir öyküdür…

Eduardo Galeano / Gölgede ve güneşte futbol

‘İnsanı komşulukta, yolculukta ve alışverişte tanırsın’ düsturuna, oyunu da eklemiştim bir yazımda.

Bazı oyunlarda daha fazlası var.

Şöyle:

Bir ülkeyi tanımak için anayasasını okumaya, ekonomik göstergelerine bakmaya ya da siyasetçilerini dinlemeye gerek yoktur.

Bazen bir futbol maçını izlemek bile yeterlidir.

‘Hadi canım sen de’ diye itiraz edenler çıkabilir bu iddialı sözlere.

Öyleyse gelin birlikte bakalım aynaya.

Futbol, yalnızca 22 kişinin bir topun peşinde koştuğu bir oyun değildir. Yoksulun umuduyla zenginin gücünün, garibanın mücadelesiyle muktedirin ayrıcalığının, adalet arayışıyla çıkar hesaplarının karşı karşıya geldiği büyük bir toplumsal aynadır.

O aynada yalnızca futbolcuları, hakemleri, teknik direktörleri ve yöneticileri görmezsiniz. Bir ülkenin karakteri de çıkar karşınıza. Bakmasını bilirseniz…

Bazen bir hakem kararında adalet ararsınız. Bazen bir kulübün kongresinde demokrasi. Bazen bir transferde liyakat. Bazen de tribünde kaybolan hoşgörüyü...

Sonra dönüp kendinize şu soruyu sorarsınız: Futbol mu ülkeye benziyor, yoksa ülke mi futbola?

ADALET HERKES İÇİN Mİ?

Futbolun en temel kuralı basittir: Kurallar herkes için aynıdır. En azından öyle olması gerekir.

Oysa bizim futbolumuzda adalet, çoğu zaman tartışmanın kendisine dönüşüyor. Aynı pozisyona farklı maçlarda farklı kararlar veriliyor. Bir takımın lehine çalınan düdük, diğerinin aleyhine susabiliyor. Hakem kararları kadar, o kararların kimler için ve hangi koşullarda değiştiği de konuşuluyor.

Sorun yalnızca yanlış karar değil. Asıl sorun, kararın doğruluğuna duyulan güvenin kaybolması.

Adaletin olmadığına inanan insan, doğru karar verildiğinde bile şüphe duyar. Güven bir kez yara aldığında, en doğru karar bile kendisini anlatmakta zorlanır.

Bu yalnızca futbolun değil, hayatın da gerçeğidir.

BAŞARI TESADÜFLE DEĞİL, LİYAKATLE GELİR

Kulüplerin yönetimlerine bakın. Kaçında kurumsal hafıza, kaçında kişisel ilişkiler belirleyici? Kaçında proje konuşuluyor, kaçında isimler? Kaçında hesap veriliyor, kaçında hesap soranlar susturulmaya çalışılıyor?

Bir kulübü yönetmek, yalnızca para bulmak, transfer yapmak ya da teknik direktör değiştirmek değildir. Yönetmek, geleceği planlamak ve gerektiğinde kendi yanlışını kabul edebilmektir.

Bugün çılgın bütçelerle kadrolar kuruluyor, borçlar erteleniyor, gelecek yılların gelirleri bugünden harcanıyor. Başarı gelmediğinde ise faturayı ödeyen çoğu zaman kulübün kendisi, yani taraftar oluyor.

Üstelik bu düzenin adı kimi zaman büyük hedefler, kimi zaman şampiyonluk sevdası oluyor.

Oysa borçla satın alınan umut, çoğu zaman başarıya değil, daha büyük bir çıkmaza dönüşüyor.

RAKİP OLMAK, DÜŞMAN OLMAK DEĞİLDİR

Birbirinin yüzüne bakmadan aynı şehirde yaşayan insanlar, doksan dakika boyunca aynı renklerin altında omuz omuza verebiliyor. Futbolun mucizesi adeta.

Tanımadığın birine yolda sarılsan ya dayak yersin ya deli damgası…

Oysa topun filelerle buluştuğu an, yan koltukta hiç tanımadığın biriyle sarmaş dolaş olursun.

Fakat aynı tribünlerde öfke, hakaret, düşmanlık ve tahammülsüzlük de büyüyebiliyor.

Rakibi düşman, farklı düşüneni hain, eleştireni karşı cepheden sayan bir anlayışın sporun ruhuyla bağdaşması mümkün mü?

Birbirimizi yenmek zorunda değiliz. Birbirimize rağmen yaşamak zorunda da değiliz.

Rekabetin güzelliği, karşı tarafın varlığıyla anlam kazanır. Rakibin olmadığı yerde rekabet olur mu hiç?

MEDYA: AYNAYA BAKMAK MI, AYNAYI KIRMAK MI?

Spor medyası da bu tablonun dışında değil.

Sorgulaması gereken yerde taraf olan, araştırması gereken yerde ezber tekrarlayan, haber vermesi gereken yerde algı üreten bir medya düzeni, futbolun sorunlarını çözmek yerine derinleştiriyor.

Eleştiri düşmanlık, soru sormak tarafgirlik, gerçeği yazmak ise kimi zaman cephe almak olarak görülüyor.

Gazetecilik, kimin hoşuna gideceğini hesap ederek yapılmaz ki. Hele spor gazeteciliği, bir kulübün ya da yöneticinin sözcülüğüne indirgenemez.

Aynanın görevi güzel göstermek değil, gerçeği göstermektir.

Futbolu bu kadar sevmemizin nedeni belki de budur. Hayatın içinde bulamadığımız adaleti sahada, kuramadığımız dayanışmayı tribünde, gerçekleştiremediğimiz hayalleri bir şampiyonlukta ararız.

Ama futbol, ülkenin bütün sorunlarını çözemez. Çözmek zorunda da değildir.

Yine de bize çooook şey anlatabilir.

Çünkü bir ülkede hakemden hesap sorulabiliyorsa, kulüp başkanı eleştirilebiliyorsa, kongre iradesine saygı duyuluyorsa, gazeteci özgürce soru sorabiliyorsa, taraftar farklı renklere düşmanlık beslemeden takımını sevebiliyorsa orada futbol da başka oynanır.

Aşkla oynanır!

Belki de önce aynaya bakmak gerekiyor.

Çünkü futbolun gösterdiği yalnızca kimin kazandığı değil, kazanmak uğruna nelerden vazgeçildiğidir.

Her şeyin açıkça konuşulamadığı yerde, suskunluk da bazen çok şey anlatır.

Futbol aynasıdır bir ülkenin. Mesele, o aynada ne gördüğümüz değil, gördüklerimizle yüzleşmeye cesaret edip edemediğimizdir.

TEŞEKKÜR:

Yarın 24 Kasım Öğretmenler Günü.

İlkokuldan yüksek lisans eğitimime kadar uzanan 25 yıllık eğitim hayatımda, üzerimde emeği olan tüm öğretmenlerime minnettarım.

Şiiri, edebiyatı sevdiren, hayata, spora bakış açımı değiştiren, umut aşılayan, bir hamur gibi yıllarca beni yoğuran ve bana aynaya bakmayı öğretenlere selam olsun.

Aynayı anlamlı kılan, üzerine düşen ışıktır. Öğretmenler de aydınlattıkları zihinlerle nesillerin yolunu aydınlatır.

Başta sevgili eşim olmak üzere, fikri hür, vicdanı hür nesiller yetiştiren öğretmenlerimizin günü kutlu olsun.

Yolunuz aydınlık…

NOT: Yazılarımda zaman zaman teşbih, telmih, tevriye, tecahül-i ârif, tezat, istiare, irsalimesel, mecazımürsel, mübalağa ve sıra dışı benzetmeler gibi edebi sanatlardan yararlanılmaktadır.

Yazarın Diğer Yazıları