Genelevlere ilişkin yasal düzenlemeye AYM'den iptal
Anayasa Mahkemesi, genelevlerin devlet gözetimi ve denetiminde faaliyet göstermesine imkân tanıyan kanun hükmünü oybirliğiyle iptal etti. 17 Kasım 2026'da yürürlüğe giren karar, doğrudan kapatma anlamına gelmese de genelevlerin geleceğini belirsizleştirdi.
Anayasa Mahkemesi (AYM), genelevlerin devlet gözetimi ve denetimi altında faaliyet göstermesine imkân tanıyan yasal düzenlemeyi iptal etti. Karar doğrudan genelevlerin kapatılması anlamına gelmese de faaliyetlerinin geleceğini belirsizleştirdi.
24 Nisan 1930 tarihli ve 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu'nun 128. maddesine yönelik karar, 17 Kasım 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlandı. Yürürlük için ileri bir tarih belirlenmediğinden iptal kararı aynı gün yürürlüğe girdi.
AYM, 16 Temmuz 2026'da oybirliğiyle aldığı kararda hükmü, Anayasa'nın devletin temel amaç ve görevlerini düzenleyen 5. maddesine ve kişinin maddi ve manevi varlığını koruma hakkına ilişkin 17. maddesine aykırı buldu.
ÜÇ MAHKEME BAŞVURDU
İptal süreci, bazı konut ve işyerlerinin belirli sürelerle kapatılıp mühürlenmesine ilişkin idari işlemlere karşı açılan davalardan doğdu. Erzurum Bölge İdare Mahkemesi 3. İdari Dava Dairesi, Mardin 3. İdare Mahkemesi ve Danıştay Dördüncü Dairesi, işlemlerin hukuki dayanağını oluşturan hükmün Anayasa'ya aykırı olduğu gerekçesiyle AYM'ye başvurdu.
Başvurularda, Sağlık Bakanlığı ile İçişleri Bakanlığına verilen düzenleme yetkisinin sınırlarının kanunda yeterince açık çizilmediği savunuldu. Genelevlerin çalışma esasları ile seks işçilerinin tabi olacağı koşulların temel çerçevesinin de kanunla belirlenmediğine dikkat çekildi. AYM, üç başvuruyu birlikte inceledi.
EKONOMİK BASKI ALTINDAKİ RIZAYA DİKKAT ÇEKTİ
Mahkeme, gerekçeli kararında seks işçiliğinin yalnızca kişisel tercih çerçevesinde değerlendirilemeyeceğini, toplumsal ve ekonomik koşulların da dikkate alınması gerektiğini belirtti. Yoksulluk, ekonomik çaresizlik, istismar ve insan ticaretinin kişileri seks işçiliğine yöneltebildiğine işaret etti.
AYM'ye göre ekonomik ve sosyal baskı altında bulunan ya da fiziksel, ruhsal ve cinsel istismara maruz kalan kişilerin bu yöndeki rızalarının özgür iradeye dayandığını kabul etmek güç. Mahkeme ayrıca seks işçiliğinin meslek olarak tanınmasının insan bedenini, özellikle kadın bedenini ekonomik bir pazarın parçası haline getirebileceğini değerlendirdi.
Kararda, fuhşa zorlamanın insanlık dışı veya onur kırıcı muamele niteliği taşıdığı konusunda tereddüt bulunmadığı belirtildi. Yetişkinlerin kendi iradeleriyle bu faaliyette bulunmasının korunması gereken bir değer olup olmadığı tartışmasına da yer veren AYM, kişinin bedeni üzerinde tasarruf hakkının sınırsız kullanım anlamına gelmediğini vurguladı.
DEVLETİN SORUMLULUĞU DENETİMLE SINIRLI DEĞİL
AYM, kamu otoritesinin yalnızca fuhuş faaliyetlerini denetlemekle yetinmemesi gerektiğini belirtti. Mahkemeye göre devletin öncelikli sorumluluğu, insanları seks işçiliğine yönelten yapısal sorunları ortadan kaldıracak sosyal politikalar geliştirmek ve bu faaliyetlerden kazanç sağlayan aracılarla mücadele etmek.
Kamu sağlığı ve güvenliği amacıyla faaliyetin yasal kurallara bağlanmasının, onu kendiliğinden insan onuruyla bağdaşır hale getirmeyeceği de kararda vurgulandı. Mahkeme, ekonomik çaresizlik içindeki kişilerin durumundan yararlanılan bir alanın devlet tarafından düzenlenmesinin, bireyin maddi ve manevi varlığını koruma yükümlülüğüyle örtüşmediği sonucuna vardı.
AYM, iptal gerekçesinde şu ifadelere yer verdi:
“Bu itibarla insan onuru geride bırakılarak devletin gözetim ve denetimi altında fuhuş yapılmasına imkân tanıyan kuralın devlete yüklenen, kişilerin maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkının etkili bir şekilde korunabilmesi yönündeki pozitif yükümlülükle bağdaşmadığı sonucuna varılmıştır.”