Devlet ciddiyeti ve kamu yönetimi, şeffaflık ile hesap verebilirlik ilkeleri üzerinde yükselir. Bir kamu idaresinin yıl boyunca ne yaptığı, bütçesini nerelere harcadığı ve hedeflerine ne ölçüde ulaştığı faaliyet raporları aracılığıyla kamuoyuna sunulur. Nitekim Faaliyet Raporlarına İlişkin Yönetmelik, bu raporların mali saydamlık ve hesap verme sorumluluğunu sağlayacak şekilde, eksiksiz, doğru ve faaliyet sonuçlarını tüm yönleriyle açıklayacak biçimde hazırlanmasını emreder. Ancak, Türkiye’nin kara para aklama ve terörizmin finansmanıyla mücadelesindeki en kritik kurumu olan Mali Suçları Araştırma Kurulu’nun (MASAK) 2024 yılı faaliyet raporu, bu ilkelerden ne kadar uzaklaşıldığını göstermektedir. Kurumun önceki yıllarda hazırlamış olduğu ciddi faaliyet raporu geleneğinin de terk edilmesini üzüntüyle karşılıyoruz.
Eğer bir faaliyet raporu, kamuoyunu bilgilendirmek yerine detayları silikleştirme ve sayfaları yüzeysel grafiklerle doldurma işlevi görecekse, açıkça söyleyebiliriz ki: MASAK 2025 Faaliyet Raporu’nu yayımlamasa da olur!
Veri karartması mı? 59 sayfalık şeffaflıktan 34 sayfalık broşüre
MASAK’ın 2023 ve 2024 yıllarına ait iki yılın faaliyet raporlarını yan yana koyduğunuzda aradaki uçurum vizyon farkından ziyade, bir “veri gizleme” veya “silikleştirme” refleksine işaret ediyor. MASAK’ın 2023 Yılı Faaliyet Raporu, kurumun iç yapısını, performansını, şüpheli işlem bildirimlerinin detaylarını, yaptığı incelemeleri ve mali istatistiklerini en ince ayrıntısına kadar ortaya koyan 59 sayfalık kapsamlı bir metindi. Yıllar itibarıyla karşılaştırmalı doyurucu pek çok veriye ulaşılabiliyordu. Ancak 2024 Yılı Faaliyet Raporu’na baktığımızda, bu hacmin 34 sayfaya kadar daraltıldığını, kelime ve veri yoğunluğunun yerini yüzeysel tasarımlara ve infografiklere bıraktığını görüyoruz. Yazı puntoları da büyütülerek sayfa sayısı ancak 34’e çıkarılmış.
Peki 2024 raporunda neler eksik?
- Personel istatistikleri: 2023 raporunda kurumdaki 362 personelin unvanlarına, yaş profillerine, eğitim durumlarına ve yabancı dil seviyelerine kadar detaylı tablolar sunulmuştu. 2024 raporunda ise personel ile ilgili sunulan tek veri, sadece “toplam 349 personel” sayısını gösteren basit bir çubuk grafikten ibaret.
- Mali ve bütçe verileri: 2023 raporunda bütçe ödenekleri ve harcamalar ekonomik sınıflandırma bazında (Personel giderleri, SGK primleri, mal ve hizmet alımları, sermaye giderleri vb.) kuruşu kuruşuna, geçmiş yıllarla karşılaştırmalı tablolar halinde kamuoyuna açıklanıyordu. 2024 raporunda ise bütçenin sadece bir pasta grafiğine indirgendiğini ve harcama kalemlerinin sadece yüzdelik dilimlerle (örneğin %87 personel gideri) geçiştirildiğini görüyoruz.
- Şüpheli işlem bildirimleri (ŞİB) ve denetim detayları: 2023 yılı faaliyet raporunda kargo şirketlerinden faktoring firmalarına, yetkili müesseselerden kripto varlık sağlayıcılarına kadar her bir yükümlü grubundan gelen ŞİB sayıları tek tek yer almıştı. 2024 raporunda ise bu devasa istatistik havuzu çöpe atılmış; sadece “Bankalar %63, Ödeme Kuruluşları %20, Kripto %11” yazan tek bir pasta grafik kullanılmıştır.
Aşağıdaki tablo, MASAK’ın şeffaflıkta nasıl geriye gittiğinin en net özetidir:
Sayıştay raporu her şeyi açıklıyor: Mevzuata aykırı raporlama
MASAK’ın 2024 yılı faaliyet raporundaki bu “az veri, bol görsel” stratejisi, aslında kamu idarelerinde yaygınlaşan bir hastalığın tezahürü. Nitekim Sayıştay’ın 2024 Yılı Faaliyet Genel Değerlendirme Raporu, tam da bu duruma parmak basıyor. Sayıştay denetçileri;
- 254 kamu idaresinin faaliyet raporlarında temel mali tablolara ve bu tablolara ilişkin açıklamalara yer vermediğini,
- 121 idarenin varlık ve yükümlülüklerinin tamamını açıklamadığını,
- 275 idarenin bütçe hedef ve gerçekleşmeleri arasında meydana gelen sapmaların nedenleri hakkında hiçbir açıklama yapmadığını,
- 170 idarenin ise performans hedef ve göstergeleri ile gerçekleşmeler arasındaki sapmaların nedenlerine dair geçerli ve ikna edici bilgiler sunmadığını tespit etmiştir.
Sayıştay raporunda açıkça belirtildiği üzere, tutarlılık ve “tam açıklama” ilkesi gereği faaliyet sonuçlarının tüm yönleriyle, ölçülebilir ve doğrulanabilir şekilde açıklanması zorunludur. Ancak MASAK’ın 2024 Faaliyet Raporu; bırakın performans sapmalarını analitik olarak açıklamayı, bütçe gerçekleşmelerini ve sektörel istatistikleri bile tablolarından silmiştir.
Sonuç: Veri yoksa raporun anlamı ne?
MASAK faaliyet raporları 2023 yılına kadar pek çok kurum tarafından örnek alınması gereken kapsam ve içeriğe sahipti. 2024 yılındaki rapor hayal kırıklığı yarattı. Mali suçların, yasa dışı bahisin ve kara paranın izini süren; yani temelde “gizleneni ortaya çıkarma” misyonuna sahip olan MASAK’ın, kendi kurumsal verilerini gizleme veya karartma ya da silikleştirme yoluna gitmesi büyük bir ironidir. Faaliyet raporunu adeta bir broşüre çevirmesi anlaşılır gibi değildir. Şeffaflığın temel kuralı olan “hesap verebilirlik”, süslü kapaklar ve birkaç pasta grafiği ile sağlanamaz.
Eğer milyonlarca liralık bütçe kullanan bir kamu kurumu, yıllar itibarıyla karşılaştırılabilir somut istatistikleri, performans hedeflerindeki sapmaları ve mali tablolarını kamuoyuyla paylaşmaktan imtina edecekse, faaliyet raporu yazmanın hiçbir anlamı kalmaz.