Asgari ücretin temel amacı; işçilerin gıda, konut, giyim, sağlık ve ulaşım gibi en temel yaşam ihtiyaçlarını insan onuruna yakışır bir seviyede karşılayabilmesini güvence altına almak ve çalışanları ekonomik olarak korumaktır. Nitekim İş Kanunu uyarınca çıkarılan Asgari Ücret Yönetmeliği’nin 4. maddesindeki “Asgari ücret: İşçilere normal bir çalışma günü karşılığı ödenen ve işçinin gıda, konut, giyim, sağlık, ulaşım ve kültür gibi zorunlu ihtiyaçlarını günün fiyatları üzerinden asgari düzeyde karşılamaya yetecek ücreti, ifade eder” şeklindeki tanım da asgari ücretin temel kapsam ve çerçevesini çizer.
Türkiye mevzuatı çok iyi yapar ama uygulamada başarısız oluruz. Burada da aynı durum geçerli.
Mevzuata uygun belirlense, asgari ücretin bekar bir çalışanın aylık yaşama maliyetini karşılamaya yetmesi beklenir. Ama durum öyle değil. Türk-İş tarafından yayımlanan 2026 Haziran açlık ve yoksulluk sınırı verilerine göre;
- Açlık sınırı: 35.759 TL
- Yoksulluk sınırı: 116.478 TL
- Bekar bir çalışanın aylık yaşama maliyeti 46.248 TL
olarak hesaplanmıştır.
Buna göre haziran ayında bir asgari ücretlinin eline geçen net 28 bin 75 lira 50 kuruşluk tutar; açlık sınırının, yoksulluk sınırının ve bekar bir çalışanın yaşama maliyetinin altında kalmaktadır. Mevcut haliyle asgari ücret tutarının hayatın gerçeklerinden ve mevzuattan ne denli kopuk olduğu ortadadır.
Açlık sınırı-asgari ücret makası açılıyor
Aşağıda 2023 yılından bu yana açlık sınırı-asgari ücret rakamları altışar aylık periyotlarla verildi.
2023 yılı Mayıs ayında Cumhurbaşkanlığı, 2024 Yılı Mart ayında da yerel yönetim seçimleri yapıldı.
Cumhurbaşkanlığı seçimleri sırasında EYT, asgari ücretliye ara zam vaatleri söz konusu oldu ve her ikisi de gerçekleşti. Temmuz 2023’te asgari ücret %34 oranında artırıldı. Böylece açlık sınırı ile asgari ücret arasındaki makas sınırlı tutulmaya çalışıldı.
Mart 2024 yerel seçimleri öncesinde Ocak 2024’ten itibaren geçerli olacak asgari ücrete de %49 zam yapıldı. Böylece uzun bir aradan sonra asgari ücret açlık sınırının üzerine çıktı.
Ama 2024 Mart’ta seçimler bitti. “Yorgan gitti, kavga bitti” misali bu tarihten sonra asgari ücrete Temmuz ayında ikinci altı ay için zam yapılmadı. 2025 Ocak ayındaki zamla bile asgari ücret açlık sınırının altında kaldı ve açlık sınırın üzerine çıkamadı. Bir türlü düşürülemeyen yüksek enflasyon nedeniyle açlık sınırı ile asgari ücret arasındaki makas açıldıkça açıldı.
Anlaşılan şu ki, eğer ufukta bir seçim yoksa asgari ücretlinin ve ailesinin aç kalması ülkeyi yönetenlerin pek de umurunda değil.
Haziran 2026 ayına geldiğimizde açlık sınırı 35 bin 759 lira iken asgari ücret 28 bin 75 lira. Aradaki fark tamı tamına 7 bin 683 liradır.
Bekar bir çalışanın yaşama maliyetinde ise durum daha da vahimdir. Bir bekar çalışanın bir aylık yaşama maliyeti 2026 Haziran ayında 46 bin 248 lira iken asgari ücret 28 bin 75 lira ve aradaki uçurum 18 bin 172 liradır.
Düşünebiliyor musunuz? Asgari ücretle çalışan bir kişi ay sonuna kadar olan yaşama maliyetlerini karşılayabilmek için ilave 18 bin 172 liraya ihtiyaç duymaktadır. Dolayısıyla asgari ücretle çalışan bir kişi hayatını yaşayamamakta sadece ayakta ve hayatta kalmaya çalışmaktadır.
Asgari ücretten kaldırılan Gelir Vergisi enflasyon vergisi olarak döndü
Asgari ücret üzerinde vergi mi olur? diye çok tartışma yapıldı. En sonunda asgari ücreti vergi dışı bırakan düzenleme yapıldı ve 1 Ocak 2022 tarihinden itibaren asgari ücretten vergi kalktı.
Asgari ücretten vergi kalkınca ne beklersiniz? Kaldırılan vergi kadar asgari ücretlinin ücretinde ve refahında artış değil mi? Beklemeyin. Böyle bir şey olmadı. Asgari ücretli, çok istisnai bir iki aylık dönemler dışında, sürekli olarak açlık sınırının altında maaşa mahkum oldu.
Son dönemde yaşanan yüksek enflasyon nedeniyle asgari ücret eridi. Asgari ücrete yapılan zamlarda genel TÜFE üzerinden hareket edildi. Oysa asgari ücretlinin temel harcama kalemleri olan gıda, kira ve ulaşımdaki enflasyon çok daha yüksek gerçekleşti. Asgari ücretli gerçek enflasyona ezdirildi. Böylece, asgari ücretten alınmayan vergi enflasyon vergisi olarak döndü ve asgari ücretlinin cebinde çok daha büyük delik açtı. İlk altı aylık erime bile 5 bin lirayı buldu.
Yavru vatanı örnek alsak
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nde asgari ücret için ayrı bir kanun çıkarılmış. Kanunda asgari ücretin belirlenme usul ve esasları ortaya konulmuş. Mevcut durumda Kıbrıs’ta asgari ücret brüt 60.618 TL; net 52.738 TL olarak belirlenmiştir.
Kıbrıs’ta hayat pahalılığının arttığı dönemlerde asgari ücret tespit komisyonu devreye girmiş ve ara dönemlerde zam yapmıştır. 2021 yılından itibaren ocak ve temmuz aylarında iki kez asgari ücret tespiti yapılmıştır. 2024 yılında ise bu sayı üçe çıkmıştır. Hayat pahalılığını ve ekonomik gerçekleri dikkate alan dinamik bir sistem uygulanmıştır.