Bir insanın neye inandığı, nasıl giyindiği, kimi sevdiği başkasını neden bu kadar ilgilendirir? Kendi hayatını istediği gibi yaşamak isteyen biri, aynı hakkı başkasına neden tanımaz?
İşte yobazlık tam da bu. Kişi kendi doğrusunu herkesin mecburiyeti sayıyor. Kendisi gibi düşünmeyeni yanlış, kendisi gibi yaşamayanı tehlikeli buluyor. Sonra da başkasının hayatına müdahale etmeyi kendine hak görüyor.
Üstelik bu zihniyetin tek bir ülkesi, dini ya da siyasi görüşü yok. Kimi inancını, kimi milliyetini, kimi geleneklerini gerekçe gösteriyor. Gerekçeler değişiyor ama hayata bakış hiç değişmiyor.
“Benim istediğim gibi yaşayacaksın.”
***
Yobazlığın sonuçlarını görmek için yalnızca geçmişteki katliamlara bakmamız gerekmiyor.
UNESCO ve UNICEF’in (Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü ve Birleşmiş Milletler Çocuklara Yardım Fonu) 4 Kasım 2026’da yayımladığı rapora göre Afganistan’da 2021’den bu yana 2,6 milyondan fazla kız çocuğu ortaöğretim hakkından mahrum bırakıldı.
Taliban yönetiminin yasakları yüzünden kız çocuklarının altıncı sınıftan sonra örgün eğitime devam etmesi engelleniyor. Kadınlara üniversite kapıları da kapalı.
Bir çocuğun elinden kitabını almak için silah kullanmak gerekmiyor. Çocuğun okuyacağına, çalışacağına, kendi ayakları üzerinde duracağına başkaları karar veriyor.
Sonra da buna kendi kafasınca toplumun değerlerini korumak deniyor.
***
İngiltere’de 2024 yazında yaşananlar ise nefretin yalan bilgilerle nasıl büyütülebildiğini gösterdi. Southport’ta üç kız çocuğunun öldürüldüğü saldırının ardından, saldırganın Müslüman bir sığınmacı olduğuna ilişkin asılsız iddialar yayıldı.
Bu paylaşımların körüklediği şiddet olaylarında camiler ve göçmenler hedef alındı. İngiliz Parlamentosunun 2025 tarihli raporu, sosyal medyadaki yanıltıcı ve nefret içerikli mesajların olaylardaki rolünü ortaya koydu.
Öldürülen çocukların acısı, başka masum insanlara saldırmanın bahanesine dönüştürüldü.
Bir suçun sorumlusu yerine, o suçla ilgisi olmayan insanlar hedef seçildi. Çünkü öfkeyi yönlendirmek isteyenler için zaten düşman olarak gördükleri insanları suçlamak, gerçeği bulmaktan daha kullanışlı bir yol.
***
Biz de bu zihniyeti yakından tanıyoruz.
28 Ocak 2024’te İstanbul Sarıyer’deki Santa Maria Kilisesi’ne ayin sırasında silahlı saldırı düzenlendi. Bir kişi hayatını kaybetti. Saldırıyı IŞİD üstlendi.
Bir yerde camiye saldırılıyor, başka bir yerde kiliseye. Hedefteki inanç değişiyor ama başkasının yaşama ve inanma hakkını yok sayan anlayış hep gündemde.
***
Elbette her tahammülsüz insan silahlı saldırgana dönüşmez. Ancak insanların kimlikleri yüzünden aşağılanmasını sıradanlaştırırsak, onlara yapılan haksızlıkları da daha kolay kabulleniriz.
Örneğin bir kadının kıyafeti yüzünden uğradığı saldırıyı konuşurken “O da öyle giyinmeseymiş” diyorsak saldırganla aynı pencereden bakıyoruz demektir.
Bir insanın kökenini, kendisine yapılan kötülüğün açıklaması sayıyorsak suçu mağdura yüklüyoruz demektir.
Şiddeti kınayan cümlenin arkasına eklenen o “ama”, zaten bütün itirazı geçersiz kılıyor demektir.
***
Yobazlığı yalnızca eğitimsizlikle açıklamak da kolaycılık olur.
Diploma sahibi olmak, başkasının özgürlüğüne saygı duymanın garantisi değil maalesef. İnsan çok şey bilebilir ama kendi düşüncesinin yanlış olabileceğini kabul etmekte zorlanır.
Asıl mesele, soru sormaya ve sorgulanmaya ne kadar açık olduğumuzdur. Kendimiz için istediğimiz hakları, bize hiç benzemeyen insanlar için de savunup savunmadığımızdır.
***
Bu zihniyetle mücadele, bir saldırının ardından birkaç gün üzülmekle sınırlı kalmamalı.
Çocuklara itaat etmeyi değil, düşünmeyi öğretmeliyiz. Okullarda sorular susturulmamalı. İnsanları hedef gösterenler yaptıklarının karşılığını görmeli.
En önemlisi, haksızlığa uğrayan kişinin kimliğine bakarak tavır almaktan vazgeçmeliyiz. Yalnızca kendimize benzeyenlerin özgürlüğünü savunarak özgür bir toplum kuramayız.
Herkes birbirini sevmek zorunda değil. Aynı düşünmek, aynı inanmak, aynı hayatı yaşamak zorunda da değil.
Ama herkes başkasının yaşama hakkına ve özgürlüğüne saygı göstermek zorunda.
***
Kendinden olmayana hayat hakkı tanımayan yobaz zihniyet dünyanın her yerinde karşımıza çıkıyor. Farklılıkları tehdit sayıyor, baskıyı hak görüyor, nefreti büyütüyor.
Barış ve huzur içinde yaşayabilmek içinse tek yol bu yobaz zihniyetten her ne pahasına olursa olsun kurtulmak gerektiği.
Barış ve huzur içinde yaşamak istiyorsak bu anlayışa karşı durmak zorundayız. Kimden gelirse gelsin, hangi gerekçeye sığınırsa sığınsın, başkasının hayatını ve özgürlüğünü hedef alan her zihniyete karşı durmalıyız.
Çünkü bu dünyada birbirimizi yok sayarak huzur bulamayız. Birlikte yaşamanın yolu, birbirimize benzemekten değil, birbirimize özgürlük tanımaktan geçiyor.