Ormanın ortasında yüzlerce taş küre yan yana bulundu

Kosta Rika'nın güneyinde ilk kez 1930'lu yıllarda tarım arazisi açma çalışmaları sırasında tesadüfen bulunan ve Kolomb öncesi döneme ait olan taş küreler, üretim teknikleri ve işlevlerine dair kesin verilerin bulunmaması nedeniyle arkeoloji dünyasındaki gizemini koruyor. Ağırlıkları 15 tona, çapları ise iki metrenin üzerine çıkan 300'ü aşkın taş eser üzerindeki koruma ve inceleme çalışmaları devam ediyor.

TESADÜFEN KEŞFEDİLDİ 

Küreler, 1930'larda United Fruit Company işçilerinin Diquis deltası ve Cano Adası civarındaki ormanlık alanları temizlediği sırada gün yüzüne çıkarıldı. Yapılan arkeolojik incelemeler ve tarihlendirmeler, eserlerin MÖ 300 ile MS 800 arasındaki Aguas Buenas dönemi ile MS 1550'ye kadar uzanan Chiriqui dönemini kapsadığını gösteriyor. Bulgular, geleneğin Diquis kültürü tarafından yüzyıllar boyunca sürdürüldüğünü ortaya koyuyor.

Eserlerin büyük bölümü, ocakları bölgeden kilometrelerce uzakta bulunan gabro ve granodiyorit gibi sert magmatik kayaçlardan yontulurken, yaklaşık iki düzinelik bir grubun ise kireçtaşı ve kumtaşından üretildiği tespit edildi. Metal aletlerin bulunmadığı dönemde taşların nasıl taşındığı ve pürüzsüz küresel formların hangi yöntemlerle elde edildiğine dair yazılı bir kaynak bulunmuyor; uzmanlar taşların vurma ve sürtme yoluyla aşamalı olarak şekillendirildiğini değerlendiriyor.

YAPILIŞ AMACIYLA İLGİLİ İNCELEMELER DEVAM EDİYOR 

İlk keşfedildikleri dönemde koruma altına alınamayan çok sayıda küre, özel mülklere ve kamu binalarına taşınarak özgün arkeolojik bağlamından koparıldı. Günümüzde Palmar Sur yakınlarındaki Finca 6 arkeolojik sit alanı, orijinal yerleşim düzenini koruyan iki küre hizalanmasına ev sahipliği yapmayı sürdürüyor.

Bölgede yürütülen güncel koruma faaliyetleri şu şekilde gelişti:

2014: Finca 6; Batambal, El Silencio ve Grijalba-2 sahalarıyla birlikte "Diquis Taş Küreleri ile Kolomb Öncesi Şeflik Yerleşimleri" adıyla UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne dâhil edildi.

Kasım 2018: Kosta Rika Elektrik Enstitüsü, inşa edilmesi durumunda yerli toprakları ve kutsal arkeolojik alanları su altında bırakacak olan 650 megavatlık El Diquís hidroelektrik santrali projesini iptal etti.

Mart 2020: Terraba Nehri taşkınlarının yarattığı tortu baskısı altındaki alanda, "A" (1,75 metre) ve "E" (1,58 metre) olarak adlandırılan iki ana küre restore edildi.

Ekim 2025: Kosta Rikalı ve Meksikalı uzmanlardan oluşan ortak araştırma heyeti, tropikal iklim, nem ve mikroorganizmalar kaynaklı bozulmalara maruz kalan nadir kireçtaşı üç küre üzerinde teknik konservasyon çalışması gerçekleştirdi.

Yapılış amaçlarına dair somut bir belgenin bulunmadığı Diquis küreleri, bilim insanları tarafından bölgedeki açık hava sitlerinde ve müzelerde incelenmeye devam ediyor.