Avrupa genelinde hızla yaşlanmakta olan nüfus, yerel yönetimleri radikal çözümler üretmeye zorluyor. Türkiye’deki belediyelerin de sıklıkla masaya yatırdığı "yaşlı bakım ve sosyal hizmet yetersizliği" sorununa Çekya, tıp dünyasının ve yerel yönetimlerin ayakta alkışladığı benzersiz bir modelle yanıt verdi.
Tek bir belediyenin bütçesinin yetmediği yerde 25 belediye el ele verdi; ortaya sağlık ve sosyal hizmeti tek çatı altında birleştiren, kaçak huzurevlerini bitiren bir başarı hikayesi çıktı.
YEREL YÖNETİMLERDE "ORTAK BÜTÇE" DÖNEMİ
Bizde genellikle huzurevleri ve yaşlı bakım hizmetleri ya Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ya da büyükşehir belediyeleri tarafından yürütülür. İlçe veya belde belediyeleri ise bütçe yetersizliğinden dolayı bu yatırımlara odaklanamaz.
Çekya'nın Polička bölgesinde 1998'den beri uygulanan AZASS (Belediyeler Birliği) modeli ise bu ezberi kökünden bozuyor.
Sistem, bütçesi kısıtlı 25 küçük belediyenin ortak havuz oluşturması mantığına dayanıyor. Her belediye, kendi nüfusuna oranla birliğe maddi katkı sağlıyor. Böylece en küçük köyün vatandaşı bile devasa, çok fonksiyonlu bir yaşlı bakım ağından tamamen ücretsiz ya da çok düşük maliyetlerle yararlanabiliyor.
Konut Hizmetleri Müdürü Pavlína Pešková, Türk kültüründeki "yaşlıyı hayatın içinde tutma" felsefesine çok benzeyen bu yaklaşımı şöyle özetliyor:"Eskiden evlerinde, köylerinde kendi elleriyle yaptıkları şeyleri burada gerçeğe dönüştürüyoruz. Onlara sadece tıbbi bakım sunmuyor, eski alışkanlıklarını yaşatarak hayata bağlıyoruz."
SOSYAL BAKIM VE HASTANE BİRLEŞTİ
AZASS modelini dünyadaki diğer örneklerden ayıran ve Türk sağlık/sosyal hizmet uzmanlarının en çok ilgisini çeken özellik, sosyal hizmetler ile yatarak tedavi hizmetlerini (hastaneyi) tek çatı altında birleştiren tek kuruluş olması.
Birlik, sadece huzurevi işletmekle kalmıyor; kendisine ait olan Polička Hastanesi sayesinde yaşlılara kesintisiz bir sağlık zinciri sunuyor.
Bir yaşlı ameliyat olduğunda veya ağır bir hastalıktan çıktığında, sistem dışına atılmıyor veya hastane hastane gezdirilmiyor. Hastanenin uzun süreli bakım servisi, laboratuvarı, röntgen odası ve uzman doktorları aynı mekanizmanın bir parçası olarak çalışıyor. Huzurevinde kalan bir yaşlı rahatsızlandığında, ambulansla kilometrelerce uzağa taşınmıyor; hemen yanı başındaki entegre hastanede tedavi altına alınıyor.
"MERDİVEN ALTI" HUZUREVLERİNE KARŞI DEVLET GÜVENCELİ PANZEHİR
Türkiye'de de son dönemde sıkça gündeme gelen denetimsiz, ruhsatsız veya "merdiven altı" yaşlı bakım evleri sorunu Avrupa'da da ciddi bir tehdit.
Resmi tahminlere göre, nüfusun hızla yaşlanması nedeniyle önümüzdeki 15 yıl içinde bölgede başkalarının yardımına muhtaç insan sayısı 200.000'den fazla artacak. Bu talep patlaması, standartları karşılamayan kaçak tesislerin türemesine yol açıyor.Çekya Çalışma ve Sosyal İşler Bakanlığı, tam da bu noktada AZASS modelinin önemini vurguluyor.
Bakanlık yetkilileri, küçük belediyelerin birleşerek yasal, yüksek kaliteli ve sıkı denetlenen tesisler kurmasının, insanları merdiven altı kurumlara mecbur kalmaktan kurtardığını belirtiyor. AZASS bünyesindeki tüm bakıcı ve hemşireler düzenli olarak devlet akreditasyonlu eğitimlerden geçiyor.
