Avrupa Güney Gözlemevi (ESO), Şili'nin Atacama Çölü'nde yapımı süren ve tamamlandığında dünyanın en büyük optik/kızılötesi teleskobu olacak Aşırı Büyük Teleskop'un (ELT) ilk rotasyon testinin başarıyla gerçekleştirildiğini duyurdu. 6 Temmuz 2026 tarihinde yapılan açıklamaya göre, yapının şu anki haliyle 3 bin 500 ton ağırlığındaki gövdesi kendi ekseni etrafında ilk dönüşünü tamamladı.
YAĞ TABAKASI ÜZERİNDE KAYARAK HAREKET ETTRİLİYOR
Cerro Armazones dağında inşa edilen teleskobun dönüş testi, ESO ve yapının inşasından sorumlu Ace/Cimolai konsorsiyumu ekipleri tarafından gerçekleştirildi. Mühendisler, ilk aşamada yapıyı manuel olarak birkaç santimetre hareket ettirdi. Sistemin serbestçe hareket edebildiğinin doğrulanmasının ardından yardımcı motorlar devreye sokularak dikey eksen etrafında tam bir dönüş sağlandı.
Metal parçaların birbirine sürtünmesini önlemek amacıyla projede hidrostatik destek sistemi kullanıldı. Devasa yapı, sürtünmeyi en aza indirmek için tasarlanmış, yalnızca 80 mikrometre kalınlığındaki bir yağ tabakası üzerinde kayarak hareket ettirildi.
TEKNİK ÖZELLİKLERİ AÇIKLANDI
Aynaları ve bilimsel enstrümanları henüz monte edilmemiş olan yapının mevcut ağırlığı 3 bin 500 ton olarak açıklandı. Montaj işlemlerinin tamamlanmasıyla birlikte bu ağırlığın 4 bin 600 tona ulaşması bekleniyor.
Teleskobun öne çıkan teknik özellikleri şunlardır:
Ana Ayna (M1); 39 metre çapındaki bu ayna, tek bir parça yerine birlikte çalışacak 798 adet altıgen segmentten oluşacak. Uyarlamalı ayna (M4); Atmosferik türbülansın neden olduğu görüntü bozulmalarını engellemek amacıyla yüzeyini saniyede yaklaşık bin kez esneterek gerçek zamanlı düzeltme yapacak. Dengeleme aynası (M5); Işık bilimsel enstrümanlara ulaşmadan önce görüntünün stabilize edilmesini sağlayacak.
DÜNYA DÖNÜŞÜNÜ ANLAMASI GEREKİYOR
Teleskobun gökyüzündeki hedef cisimleri izleyebilmesi için Dünya’nın dönüşünü kompanse etmesi gerekiyor. Yatay dönüşü sağlayan azimut hareketi ile dikey eğim hareketinin birleşimi, cihazın gökyüzünün her noktasına yönelmesine imkan tanıyor. Testin bu aşamada yapılması, hassas optik parçalar monte edilmeden önce mekanik sistemlerin doğrulanmasını sağladı.
Deniz seviyesinden 3 bin 46 metre yükseklikte, kuru iklimi ve düşük nem oranıyla gözleme elverişli olan Atacama Çölü'ndeki Cerro Armazones zirvesinde bu platformu oluşturabilmek için inşaat öncesinde yaklaşık 220 bin metreküp kaya tasfiye edilmişti.
