ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Salı günü Paris'te G7 ülkelerindeki mevkidaşlarıyla bir araya geldiği kapalı toplantıda, Başkan Donald Trump'ın İran politikasına ilişkin izleyeceği yeni stratejiyi paylaştı.
İran ile yaşanan savaş, Kongre ara seçimlerinde Cumhuriyetçilere ağır bir bedel ödeterek Trump'ın ikinci başkanlık döneminde siyasi bir yüke dönüştü. Bu yük altında oy kaybeden Trump, çözüm arayışındaydı.
Axios'a konuşan üç yetkilinin aktardığına göre Rubio, Başkan Trump'ın İran'la savaşı yeniden başlatmak ya da bir anlaşmaya varmak ihtimallerini değerlendirdiğini, ancak nihayetinde İran rejimini ekonomik olarak zayıflatmayı ve boğmayı hedefleyen "üçüncü bir seçeneği" tercih ettiğini bildirdi.
Aylardır İran'ı tamamen yok etmekle tehdit etmek ile Tahran'ın teslim olup talep edilen şartları kabul edeceğini öngörmek arasında gidip gelen Trump, sonunda bir karar aldı.
MÜTTEFİKLER İKİYE BÖLÜNDÜ
Başkan'ın durumuna ilişkin konuşan ABD'li bir yetkili, "Bir çözüm arıyordu ancak izlenecek en iyi yolun ne olduğundan emin değildi" değerlendirmesini yaptı.
Yönetimin tepe kademesinde yaşanan bu tartışmalarda, İsrail yeni askeri saldırılardan yana tavır alırken Körfez ülkelerinin büyük bölümü yeni operasyonlara karşı çıktı.
Pazartesi günü Katar Başbakanı Şeyh Muhammed bin Abdurrahman Al Sani ile Beyaz Saray'da görüşen Trump, bölgesel müttefiklerin çağrılarının ardından İran'a yönelik yeni bir askeri saldırı dalgasının "oldukça düşük bir ihtimal" olduğunu ve "gerekli görünmediğini" söyledi.
Trump, askeri operasyon yerine ekonomik baskıyı ve deniz ablukasını sürdürmekten yana olduğunu, buna ek olarak İran'ın gelişmiş silah ve teknoloji transferinde kullandığı kara yollarını kesmeyi hedefleyen "Demir Kapı" isimli yeni bir operasyon yürüteceklerini belirtti.
Bu yaklaşımın Rubio'nun yanı sıra Hazine Bakanı Scott Bessent, CIA Direktörü John Ratcliffe ve Trump'ın danışmanı ve damadı Jared Kushner tarafından desteklendiği kaydedildi.
RUBİO: 'SALDIRMAYA İHTİYACIMIZ YOK'
G7 ülkelerinin dışişleri bakanlarına hitap eden Rubio, "Başkan'ın önünde yalnızca iki seçenek yok. Mesele yalnızca savaşa dönmek ya da saçma bir barış anlaşması imzalamak değil. Aptalca bir anlaşma yapmayacağız. Sahip olduğumuz üçüncü seçenek, şu anda yaptığımız şeyi yapmaya devam etmektir" ifadelerini kullandı.
ABD'nin İran ekonomisine yıkıcı maliyetler yüklediğini ve Tahran'ın terör örgütlerini finanse etmesini ya da ordusunu yeniden kurmasını zorlaştırdığını söyleyen Rubio, sürecin bir bitiş tarihi olmadığını vurgulayarak, "Başkan asılsız bir zaman baskısı altında değil, İranlılar kendi ekonomilerine büyük zarar veriyor" dedi.
G7 toplantısının ardından gazetecilerin sorularını yanıtlayan Rubio, diplomatik bir atılım konusunda kuşkucu olduğunu belirterek, "İran bir anlaşmayı çok ister. Sorun şu ki, öne sürmeye devam ettikleri koşullar absürt. Yani şu anda ciddi bile değiller" dedi.
Bu durumun ekonomik zorlukların artmasıyla değişebileceğini ifade eden Rubio, "Sonunda yemek yemek zorundasınız. Nihayetinde ekonomik gerçekler en radikal delinin bile kafasına dank eder. Dolayısıyla zaman geçtikçe bunun bir etkisi olacağını düşünüyorum" diye konuştu.
Rubio, askeri eyleme dönülmemesinin bir çıkmaz olmadığını savunarak, "Şu anda İran'a çektirilen ekonomik acı olağanüstü boyutta ve katlanarak artıyor. Her geçen gün büyüyor. Aynı hedefe ekonomik araçlar ve ekonomik baskı yoluyla ulaşıyorsak askeri saldırılar düzenlememize gerek yok. Bu bir çıkmaz değil. İran küresel pazarda enerji satamama durumuyla bugüne kadar hiçbir zaman böylesine karşı karşıya kalmamıştı" açıklamasında bulundu.
'NE SAVAŞ, NE ANLAŞMA'
ABD'nin ekonomik baskıyı uzatma tercihi bazı bölge ülkelerinde kaygı yarattı. Bir ABD'li yetkili; Türkiye, Irak ve Pakistan gibi müttefiklerin bu plandan endişe duyduğunu, uçuşların durdurulması ve sınırların kapatılması dahil İran'la ticareti sonlandırmaları yönündeki ABD baskısının kendi içlerinde istikrarsızlığa yol açmasından korktuklarını belirtti.
Öte yandan Washington'ın benimsediği bu karar, İran Dini Lideri Mücteba Hamaney'in hükümete ve Devrim Muhafızları Ordusu'na verdiği talimatla bütünüyle zıt bir durum teşkil ediyor.
"Ne savaş ne anlaşma" şeklindeki statükonun bitirilmesini ve savaşa net bir sonuç bağlanmasını isteyen Hamaney'in bu direktifini İran sivil yönetimi müzakereler için bir yeşil ışık olarak değerlendirirken, baskının artması halinde Devrim Muhafızları'nın statükoyu kırmak adına bölgede daha saldırgan adımlar atabileceği değerlendiriliyor.
Atlantic Council düşünce kuruluşunda görev yapan İran uzmanı Danny Citrinowicz süreci, "İran'ın bu durumu süresiz olarak kabullenmek gibi bir niyeti yok. Tahran, Washington ve bölgesel ortakları için ekonomik ve güvenlik maliyetlerini artırmanın Amerikan politikasında bir değişikliği zorlamanın tek yolu olduğu sonucuna varabilir. Tehlike ortada: İran gerilimi tırmandırır, Washington karşılık verir ve her iki taraf da kendilerini zorunlu olarak istemedikleri başka bir askeri çatışmanın içinde bulur" sözleriyle yorumladı.
G7 toplantısında arabuluculuk temasları ve Trump ile görüşmesi hakkında bilgi veren Katar Başbakanı Al Sani ise diplomasiye daha fazla alan açıldığı inancında olduğunu aktardı.
Gerilimi düşürme yönünde ilk adımı kimin atacağı ve hangi güven artırıcı tedbirlerin uygulanacağı konularındaki belirsizlik sürerken Al Sani, Trump'ın anlaşmayı bozup birkaç ay içinde savaşa dönebileceği yönündeki İran şüphelerini gidermek amacıyla Çin ve Avrupa ülkelerinin garantör olarak sürece dahil edilmesini istediğini kaydetti.
