ABD yönetimi, Pazartesi günü yaptığı açıklamada İran'ı küresel ekonomiden izole etmek amacıyla bir "ekonomik taarruz" başlattığını duyurdu.
Washington, yaklaşık 6 aydır süren savaş boyunca Tahran ekonomisini ayakta tutan ticaret hattını kesmeyi hedefliyor
Hazine Bakanı Scott Bessent, resmi açıklamasında "Trump'ın İran'ın büyük partnerlerini aradığını" ifade etti ve bu ülkelerin ABD ve İran arasında seçim yapması gerektiğini ifade etti.
ABD Başkanı'nın hangi ülkeleri aradığın belirtmeyen Bessent, "isim vermeyeceğiz" diye konuştu. Ancak İran'ın en büyük ticari ortaklarının listesi kolaylıkla görülebiliyor.
Çin, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), Hindistan gibi ülkelerin bulunduğu bu listede Türkiye de 3. sırada yer alıyor.
ABD'nin listedeki ülkelere mesaj gönderip göndermediği ise henüz belli değil.
TÜRKİYE EN BÜYÜK 3. ORTAK
Türkiye ile İran arasındaki ikili ticaret, Dışişleri Bakanlığı verilerine göre 2024 yılında 5,7 milyar dolar olarak gerçekleşti.
Ankara ağırlıklı olarak makine, yedek parça, kimyasal ve tarım ürünleri ihraç ederken Tahran'dan enerji ürünleri ithal etti.
İki ülke arasındaki 25 yıllık doğalgaz sözleşmesinin Temmuz ayı sonunda sona ermesiyle birlikte, yerel basında yer alan bilgilere göre Türkiye'nin İran'dan gaz ithalatı bu yıl artış gösterdi ve İran'ın Türkiye'nin toplam doğalgaz ithalatındaki payı yüzde 18,6'ya yükseldi.
Ankara, Azerbaycan ve Rusya'dan boru hattı ithalatını artırarak tedariğini çeşitlendirmeye çalışsa da henüz İran ile bağları keseceğine dair bir sinyal vermedi.
İRAN'IN ARKA TAŞI: ÇİN
Çin, ABD hükümetinin verilerine göre İran petrolünün en büyük alıcısı konumunda bulunuyor ve ülkenin petrol ihracatının yaklaşık yüzde 90'ını gerçekleştirerek Tahran'ın küresel ekonomiyle olan en kritik bağını oluşturuyor.
ABD-Çin Ekonomik ve Güvenlik İnceleme Komisyonu verilerine göre, 2025 yılında iki ülke arasındaki resmi ikili ticaret 9,96 milyar dolar olarak gerçekleşirken, Çin'in İran'dan bildirilmeyen yaklaşık 31,2 milyar dolarlık ham petrol ithalatı bu rakama dahil edilmedi.
Kpler verilerine göre bağımsız Çinli rafineriler, çoğunlukla Malezya veya Endonezya menşeili olarak yeniden etiketlenen ve dolar sistemi dışındaki aracılar üzerinden ödenen petrolün büyük kısmını alıyor.
Pekin yönetimi yaptırımlara açıkça karşı çıkıp Mayıs ayında yerel firmalara ABD yaptırımlarını göz ardı etme talimatı verse de Eurasia Group Çin Direktörü Dan Wang, "resmi açıklama ile özel uygulama arasında bir çelişki" olduğuna dikkat çekerek "Çinli yetkililer finansmanda dolara erişime ve ABD pazarına girmeye daha fazla önem veriyor" değerlendirmesinde bulundu.
EN BÜYÜK 2. PARTNERİ İRAN'A SIRTINI DÖNDÜ BİLE
Diğer yandan, Basra Körfezi'nde İran'ın 50 mil karşısında yer alan BAE, Dünya Ticaret Örgütü verilerine göre 2024'te 28 milyar dolara ulaşan ticaret hacmiyle İran'ın en büyük ithalat kaynağı ve üçüncü büyük ihracat pazarı olmuştu.
Ancak BAE, geçtiğimiz hafta kendi topraklarına yöneltilen iki balistik füze saldırısının ardından İran ile tüm ticari ve finansal işlemleri askıya aldı.
Washington Enstitüsü'ne göre İran'ın küresel ekonomiye erişmek için kullandığı örtülü finansal işlemlerin kesilmesi BAE makamlarının daha sert tedbirler almasını gerektiriyor.
Eski ABD Hazine Bakanlığı yetkilisi Matthew Levitt, Pazartesi günü yayımladığı notta, "İran’ın aktarma, kaçakçılık ve gölge bankacılık faaliyetlerinin büyük kısmı Dubai’de gerçekleşiyor; bu nedenle Washington, Abu Dabi’deki BAE ulusal liderlerinin Dubai liderlerini ikna etmelerine yardımcı olmak için elinden geleni yapmalıdır," ifadelerini kullandı.
BAĞDAT RİSKİ GÖZE ALABİLECEK Mİ?
İran elektrik ve gazına bağımlı olan Irak ile Tahran arasındaki ticaret hacmi Reuters verilerine göre 2025'te 10 milyar doları aştı.
ABD Enerji Bilgi İdaresi verilerine göre İran'dan yapılan elektrik ithalatı 2023 yılında Irak'ın elektrik üretiminin yüzde 30'undan fazlasını karşıladı.
Ancak Şubat ayı sonlarında başlayan savaştan bu yana artan güvenlik riskleri ve sınır kapılarındaki kesintiler nedeniyle iki ülke arasındaki ticaret bu yıl azaldı.
Irak'ın elektrik üretimi için kullandığı doğalgaz karşılığında İran'a yılda yaklaşık 4 ila 5 milyar dolar ödediği belirtilirken, ABD'nin yeni yaptırımlarının Bağdat'ın bu ödemelerini kısıtlayabileceği ifade ediliyor.
HİNDİSTAN, ÇİN VE ABD ARASINDA KALDI
Hindistan tarafında ise ticaret hacmi Mart 2026'da sona eren yılda 1,6 milyar dolara geriledi.
Pirinç, çay, şeker ve ilaç ihraç edip kurutulmuş ve taze meyve ithal eden Hindistan, ABD'nin yaptırımları geçici olarak kaldırmasının ardından Nisan ayında yedi yıllık aradan sonra İran'dan ham petrol ithalatına yeniden başlamıştı.
Ancak Washington'ın İran enerjisi tedarik eden tüm kurum ve rafinerileri yaptırımla tehdit etmesi, iki ülke arasındaki ticari ilişkilerin yeniden sınanmasına yol açacak.
