ABD Başkanı Donald Trump, Suudi Arabistan ile imzalanan tarihi nükleer iş birliği anlaşmasını incelenmek üzere ABD Kongresi’ne iletti.
Bir yönetim yetkilisinin aktardığına göre Trump, anlaşmanın ilerlemesi için Suudi Arabistan’ın İsrail ile ilişkilerini normalleştirmesini öngören son dakika şartından vazgeçmedi.
Pazartesi günü Kongre'ye sunulan hamlenin, ABD nükleer sektörünün desteklenmesi ile Orta Doğu'da kitle imha silahlarının yayılmasının önlenmesi konularında milletvekilleri arasında aylarca sürecek yoğun tartışmaları tetiklemesi bekleniyor.
Geçtiğimiz ay açıklanan 30 yıllık anlaşma, yabancı rekabeti dışarıda bırakarak ABD’li şirketlere Suudi Arabistan’ın nükleer altyapısını geliştirmede merkezi bir rol veriyor.
Ancak söz konusu anlaşma, Suudi topraklarında uranyum zenginleştirilmesine kapı aralama potansiyeli taşıdığı için tartışmalara yol açtı.
KONGRE'DEN HIZLA GEÇECEK
ABD yasaları gereği Kongre incelemesine sunulan anlaşmanın milletvekilleri tarafından engellenmesi oldukça zor görünüyor.
Anlaşmanın engellenebilmesi için ortak bir karar tasarısı ve olası bir başkanlık vetosunu aşmak üzere üçte iki çoğunluk oyu gerekiyor.
Konuya ilişkin ABD'deki Suudi Arabistan Büyükelçiliği yetkililerinden henüz bir yanıt gelmedi.
Suudi yetkililer, iç enerji ihtiyaçlarını karşılamak ve daha fazla petrolü ihracata yönlendirerek gelirleri artırmak amacıyla yerli uranyum yataklarını kullanacak sivil bir nükleer sanayi geliştirmeleri gerektiğini savunuyor.
Anlaşma kapsamında ABD ve Suudi yetkililer, ABD’li şirketlerin krallıkta bir uranyum zenginleştirme tesisi kurmasının ticari fizibilitesini belirlemek amacıyla iki yıllık bir çalışma yürütecek.
SUUDİ ARABİSTAN'A İSRAİL ŞARTI
Çalışmanın yerli zenginleştirmenin gerekli olduğunu ortaya koyması halinde tesis, hassas teknolojilerin Suudilerle paylaşılmasını engelleyecek bir düzenlemeyle ABD’li şirketler tarafından inşa edilecek.
Trump yönetimi yetkilileri ABD’nin üstleneceği rolün nükleer programın barışçıl kalmasını sağlayacağını belirtirken, eleştirmenler bu durumun bölgede nükleer teknolojinin yayılmasını teşvik edeceğini savunuyor.
Öte yandan Trump’ın, Suudi Arabistan’ın İbrahim Anlaşmaları’na katılarak İsrail ile ilişkilerini normalleştirmesi yönündeki siyasi şartı, sürecin önünde yeni bir engel oluşturuyor.
Anlaşmanın müzakere edilip imzalanmasının ardından bu şartı duyuran Trump'ın tutumunu koruduğu ifade edildi.
Bir yönetim yetkilisi, "Başkan'ın konumu değişmedi; anlaşma yalnızca Suudi Arabistan'ın İbrahim Anlaşmaları'na katılması durumunda ilerleyecektir" dedi.
ABD, İsrail, Birleşik Arap Emirlikleri ve Bahreyn tarafından 2020 yılında imzalanan İbrahim Anlaşmaları çerçevesinde Suudi Arabistan, Biden yönetimi döneminde ABD ile bir savunma paktı ve sivil nükleer iş birliğini içeren kapsamlı bir anlaşmanın parçası olarak İsrail ile normalleşmeye yakın görünüyordu.
Ancak Hamas'ın Ekim 2023'teki İsrail saldırısı ve İsrail ordusunun ardından Gazze'de başlattığı askeri harekat sonrasında Suudi Arabistan bu süreçten geri çekilmişti.
