Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) Büyük Dairesi, 18 Ekim 2017'den bu yana tutuklu bulunan Osman Kavala'nın ikinci başvurusuna ilişkin kararını Strazburg'da açıkladı.
Mahkeme, 15'e karşı 2 oyla aldığı kararda Türkiye'nin Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin beş ayrı maddesini ihlal ettiği sonucuna vardı.
Kararda Yargıç Faris Vehabović ile Türkiye'den seçilen Saadet Yüksel muhalif kaldı. Karara göre Osman Kavala, en kısa sürede serbest bırakılmalı ve Türkiye tazminat ödemeli.
ADİL YARGILANMA HAKKI İHLAL EDİLDİ
AİHM; ifade özgürlüğü (10. madde), toplanma ve örgütlenme özgürlüğü (11. madde), adil yargılanma hakkı (6. maddenin 1. fıkrası), özgürlük ve güvenlik hakkı (5. maddenin 1. fıkrası) ile hakların sınırlandırılmasına ilişkin 18. maddenin ihlal edildiğine karar verdi.
Ayrıca, koşullu salıverilme imkanı tanımayan ağırlaştırılmış müebbet cezasının denetim mekanizması bulunmaması nedeniyle işkence ve kötü muamele yasağını düzenleyen 3. maddeyi ihlal ettiği tespit edildi.
Kavala'nın 25 Nisan 2022'de verilen ve kesinleşen mahkûmiyetinin "bariz bir adalet reddi" oluşturan bir yargılamadan çıktığını vurgulayan mahkeme, Türk Ceza Kanunu'nun 312. maddesinin Gezi Parkı olayları bağlamında yorumlanma biçiminin keyfi müdahalelere karşı asgari korumayı sağlamadığını belirtti.
Bu çerçevede Kavala'nın mahkûmiyet sonrası tutulmasının "hukuki" olmadığı ifade edildi.
CEZA HUKUKU ARAÇSALLASTIRILDI
Sözleşme'nin 18. maddesi kapsamında yapılan değerlendirmede, Kavala'ya yönelik tedbirlerin ağırlıklı olarak kendisini Gezi Parkı gösterilerindeki rolü ve bir insan hakları savunucusu olarak görüşlerini ifade etmesi nedeniyle susturmak amacıyla alındığı tespit edildi.
Süreçte art arda açılan davalar, hukuki nitelendirme değişiklikleri ve tekrarlanan tutuklamalar yoluyla ceza hukukunun araçsallaştırıldığı kaydedildi.
Sözleşme'nin 46. maddesi uyarınca Türkiye'nin Kavala'yı "mümkün olan en kısa sürede" serbest bırakması gerektiğini kararlaştıran AİHM, ceza mahkûmiyetinin Sözleşme hukuku bakımından "yok hükmünde" sayılması ve sonuçlarının ortadan kaldırılması gerektiğini bildirdi.
TÜRKİYE TAZMİNAT ÖDEYECEK
Mahkeme, Türkiye'nin üç ay içinde Kavala'ya 70 bin avro manevi tazminat ve 43 bin 342 avro yargılama gideri ödemesine karar verdi.
Hükümetin Anayasa Mahkemesi'ne bireysel başvuru yolunun tüketilmediği yönündeki ön itirazı reddedilirken, yargılama süresine ilişkin şikâyet kabul edilemez bulundu.
Diğer maddelere ilişkin şikayetlerin ise ayrıca incelenmesine gerek görülmedi. AİHM'nin 10 Aralık 2019'daki ilk kararı, Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi'nin Şubat 2022'de başlattığı ihlal prosedürü ve 11 Temmuz 2022'deki kararın ardından gelen bu Büyük Daire kararı nihai nitelik taşıyor.
Temyiz yolu kapalı olan kararın uygulanması Bakanlar Komitesi'nin denetiminde yürütülecek.
