Almanya, 100 yılı aşkın süredir korunan pazar günü düzenini yeniden tartışmaya açtı. Hükümet, ekonomik durgunluğu canlandırmak ve tüketimi artırmak amacıyla mağazaların pazar günleri daha uzun süre açık kalmasının önünü açabilecek değişiklikler üzerinde çalışıyor, planın karşısında sendikalar, kiliseler ve mevcut anayasal düzenin yanı sıra 16 eyaletin farklı yasaları bulunuyor.
Wall Street Journal'ın haberine göre, Başbakan Friedrich Merz liderliğindeki hükümet, çalışma ve mağaza açılış kurallarını gevşetme seçeneğini değerlendiriyor. Tartışmanın merkezinde ise Almanya'da uzun süredir özel bir statüye sahip olan pgünü bulunuyor.
Almanya'da pazar gününün dinlenme günü olarak korunmasının geçmişi 1919 yılına kadar uzanıyor. 1956 tarihli düzenleme ise pazar gününü dinlenme ve "manevi yükseliş" günü olarak tanımladı.
Bu nedenle konu yalnızca mağazaların hangi gün açık olacağıyla sınırlı değil. Daha kapsamlı bir değişiklik, mevcut yasal düzenlemelerin yanı sıra anayasal çerçeveyle de karşı karşıya kalabilir.
İlk değişiklik 2027'de başlayabilir
Tartışmanın somut adımlarından biri, Alman Çalışma Bakanlığı'nın 1 Temmuz 2026 tarihli taslağı oldu.
Taslağa göre, düzenlemenin yürürlüğe girmesi halinde 1 Ocak 2027'den itibaren fırın ve pastaneler pazar günleri 8 saate kadar, kütüphaneler ise 6 saate kadar açık kalabilecek.
Ticaret sektörü bu değişikliği yeterli bulmuyor.
Alman Ticaret Birliği (HDE), şehir merkezlerinin daha canlı hale gelmesi için mağazaların da daha fazla Pazar günü faaliyet gösterebilmesini istiyor. Birliğin genel müdürü Stefan Genth, Bild'e yaptığı açıklamada hedeflerinin mağazaların ülke genelinde yılda 10 ila 12 hafta Pazar günü açık olabilmesi olduğunu söyledi.
Berlin-Brandenburg Ticaret Birliği Direktörü Nils Busch-Petersen ise daha kapsamlı bir değişiklikten yana. Ona göre Pazar günü mağazaların açılıp açılmayacağı kararının tüccarlara ve müşterilere bırakılması gerekiyor.
Ticaret sektörü neden değişiklik istiyor?
Değişikliğin arkasındaki en önemli gerekçelerden biri internet alışverişiyle fiziksel mağazalar arasındaki rekabet.
Ticaret Araştırma Enstitüsü'nden (IFH) Kai Hudec, Pazar gününün internet mağazaları açısından haftanın en yoğun günlerinden biri olduğuna dikkat çekerek fiziksel mağazaların da aynı potansiyelden yararlanabileceğini belirtiyor.
IFO Enstitüsü de çalışma saatlerine yönelik kısıtlamaların güçlü bir ekonomik gerekçeye dayanmadığı görüşünde. Enstitü, çalışma saatlerindeki sınırlamaların gevşetilmesinin ekonomi üzerinde olumlu sonuç yaratabileceğini savunuyor ve Pazar günü çalışma kararının yerel yönetimlere bırakılmasını öneriyor.
Ticaret sektörünün tahminlerine göre geleneksel perakende, internet platformları karşısında yılda yaklaşık 2,5 milyar euro ciro kaybediyor. Bu kayıpların yaklaşık 40 bin istihdamın ortadan kalkmasıyla bağlantılı olduğu belirtiliyor.
Ancak Pazar gününün daha fazla alışverişe açılması herkes için ekonomik fırsat anlamına gelmeyebilir.
Sendikalar neden karşı çıkıyor?
Verdi sendikası, Pazar günü çalışma düzeninin gevşetilmesine kesinlikle karşı çıkıyor.
Sendikanın ticaretten sorumlu yönetim kurulu üyesi Silke Zimmer, perakende çalışanlarının haftalık izin gününün aileleriyle, arkadaşlarıyla vakit geçirebildikleri ve gönüllü faaliyetlere katılabildikleri öngörülebilir tek gün olduğunu savunuyor.
Sendikanın temel endişesi ise yalnızca Pazar günü çalışmak zorunda kalmak değil. Pazar günü mağazaların açılmasının zamanla çalışanlar açısından fiili bir zorunluluğa dönüşmesinden korkuluyor.
Verdi, gerekirse çalışanların haftalık kesintisiz dinlenme hakkını Federal Anayasa Mahkemesi önünde savunacağını açıkladı.
Almanya'da tek bir yasayla değişiklik yapmak mümkün değil
Planın önündeki en büyük sorunlardan biri de Almanya'nın federal yapısı.
2006'dan bu yana mağazaların çalışma saatlerinin düzenlenmesi büyük ölçüde federal eyaletlerin sorumluluğunda. Almanya'daki 16 eyaletin kendi mağaza çalışma saatleri yasası bulunuyor.
Bu nedenle federal hükümetin tek başına bütün ülke için kapsamlı bir Pazar günü açılış düzenlemesi getirmesi mümkün değil.
Daha geniş bir değişiklik için eyaletlerin hükümetleri ve parlamentolarının da harekete geçmesi gerekiyor. Üstelik eyaletlerin kuralları birbirinden farklı. Bavyera gibi bazı eyaletlerde Pazar günü açılış konusunda daha katı bir yaklaşım bulunuyor.
Mahkemelerin yaklaşımı da süreci zorlaştırıyor. Yerel yönetimler yeterince somut bir gerekçe olmadan Pazar günü mağaza açılmasına izin verdiğinde, Verdi veya kilise kuruluşlarının açtığı davalar sonucunda bu kararlar iptal edilebiliyor.
Çalışanı olmayan mağazalar için farklı bir yol açılabilir
Bu nedenle Almanya'nın bir anda bütün ülkeyi kapsayan büyük bir Pazar günü reformuna gitmesinden ziyade, eyaletler arasında farklı düzenlemelerin ortaya çıkması daha olası görünüyor.
Bavyera ve Hessen gibi bazı eyaletler, çalışan bulunmadan tamamen otomatik şekilde faaliyet gösteren mağazaların Pazar günleri açık olabilmesini sağlayacak düzenlemeler üzerinde çalışıyor.
Federal hükümetin yetki alanındaki değişiklik ise şimdilik 2027'de yürürlüğe girmesi planlanan fırın, pastane ve kütüphane gibi belirli sektörlere yönelik düzenlemelerle sınırlı kalabilir.
Değişiklik olursa tüketiciyi ne bekliyor?
Daha fazla Pazar günü açılışı gerçekleşirse tüketiciler alışveriş yapmak için daha fazla seçeneğe sahip olacak. Özellikle hafta içi çalışan kişiler açısından bu, alışveriş saatlerinde önemli bir esneklik sağlayabilir.
Çalışanlar açısından tablo daha karmaşık.
Daha fazla mağazanın Pazar günü açılması yeni vardiyalar ve ek çalışma fırsatları yaratabilir. Buna karşılık, Pazar gününün herkes için ortak ve öngörülebilir bir tatil günü olma özelliği zayıflayabilir.
Almanya'nın önündeki asıl tartışma da burada düğümleniyor: Pazar günü alışveriş yapmak isteyen tüketiciye daha fazla özgürlük tanınırken, bunu mümkün kılan çalışanların dinlenme hakkı nasıl korunacak?
Şimdilik Almanya'da 100 yılı aşkın süredir devam eden Pazar günü düzeninin tamamen değiştiğini söylemek mümkün değil. Önümüzdeki süreçte daha sınırlı sektörel düzenlemelerin ve eyalet bazında farklı uygulamaların öne çıkması bekleniyor.
