Avrupa Birliği, üye ülkelerde kişi başına yıllık ortalama 177,8 kilogramı bulan ambalaj atığı miktarını kontrol altına almak üzere hazırladığı kapsamlı düzenlemeyi uygulamaya aldı.
12 Ağustos itibarıyla yürürlüğe giren yeni kurallar, gıda ambalajlarında kullanılan sağlığa zararlı kimyasalların engellenmesinden tek kullanımlık plastiklerin yasaklanmasına kadar geniş bir takvimi kapsıyor.
Düzenleme ile nihai olarak ambalaj atıklarının 2040 yılına kadar, 2018 seviyelerine kıyasla en az yüzde 15 oranında azaltılması hedefleniyor.
Avrupa İstatistik Dairesi (Eurostat) verilerine göre ambalaj atıkları 2021 yılına kadar sürekli artış gösterirken, sonraki iki yılda düşüş kaydetti.
'SONSUZ KİMYASALLARA' SON
Yeni mevzuatın ilk aşaması kapsamında, 12 Ağustos Çarşamba gününden itibaren gıda ambalajlarında "sonsuz kimyasallar" olarak adlandırılan PFAS maddesinin kullanımı yasaklandı.
Ambalaj yüzeyinin yağ, su ve leke geçirmesini önlemek amacıyla eklenen sentetik bir madde olan PFAS'ın, kanser riskini artırabileceği ve doğurganlığa zarar verebileceği belirtiliyor.
Sağlığa zararlı Bisfenol A (BPA) kullanımı daha önce yasaklanmış olsa da meyve, sebze ve balık konservelerinin raf ömrünü uzatan bazı kaplamalara tanınan istisnanın Temmuz 2028'e kadar devam edeceği ifade ediliyor.
TEK KULLANIMLIK BARDAKLARA VEDA
Düzenleme doğrultusunda günlük yaşamda uygulanacak kısıtlamalar kademeli olarak devreye girecek.
12 Şubat 2027 itibarıyla tüm kafe ve restoranlar, müşterilerine kendi kahve kupalarını veya yemek kaplarını getirme seçeneği sunmak zorunda kalacak.
12 Şubat 2028'den itibaren zincir restoran ve gıda işletmeleri tek kullanımlık yerine yeniden kullanılabilir bardaklar sunmakla yükümlü hale gelirken, küçük ölçekli işletmeler bu zorunluluktan muaf tutulacak.
12 Şubat 2029 tarihinde ise fast food ve paket servislerde kullanılan polistiren köpük kaplar yasaklanacak ve havalimanlarında valizlerin streç filmle sarılması uygulaması sona erecek.
2030'DA PLASTİĞE VEDA
Planlanan yasakların önemli bir bölümü 2030 yılında yürürlüğe girmiş olacak. Bu tarihten itibaren kasalarda verilen hafif plastik poşetler, taze meyve ve sebzeler için kullanılan plastik ambalajlar, otellerdeki küçük şampuan ve sabun kutuları ile restoranlarda yerinde tüketimde kullanılan tüm tek kullanımlık plastik ambalajlar yasaklanacak.
Restoran masalarında bulunan tek kullanımlık şeker, tuz, ketçap ve mayonez paketleri kaldırılacak; ancak paket servislerde bu ürünlerin kullanımına izin verilecek.
Birden fazla içecek kutusu veya şişesinin plastik filmle bir arada tutulması engellenirken, kâğıt veya diğer malzemelerden üretilen ambalajların kullanımına devam edilebilecek.
Ayrıca tüm AB üyesi ülkelerde tek kullanımlık plastik şişe ve içecek kutuları için depozito sistemi kurulacak. 2030'dan itibaren en az yüzde 70 oranında geri dönüştürülebilir olmayan ambalajların satışına izin verilmeyecek.
TEK BİR İSTİSNA VAR
Plastik şişelerin bu kriteri karşılamakta zorlanmadığı belirtilirken, farklı malzemelerden oluşan yoğurt kapları gibi ambalajların geri dönüşümünün daha karmaşık olduğu ifade ediliyor.
Bu doğrultuda sektör temsilcileri yüksek sıcaklıkta moleküler ayrıştırma sağlayan "kimyasal geri dönüşüm" yönteminin tanınmasını talep ederken, çevre örgütleri yüksek enerji tüketimi ve zararlı madde riski nedeniyle bu yöntemi yetersiz bir çözüm olarak değerlendiriyor.
