Derleyen: Cem Özel
Doğadaki bazı canlı türleri, uzun yıllar yaşamak yerine hızlı büyüyüp kısa sürede yaşam döngüsünü tamamlayan yapılarıyla dikkat çekiyor. Böceklerden balıklara kadar uzanan bu canlılar, yalnızca birkaç gün ya da ay süren ömürleriyle bilim insanlarının ilgisini çekiyor.
İşte dünyanın en kısa ömürlü 10 hayvanı…
1. Mayıs sineği (Ephemeroptera) – 24 saatten az
'Bir günlük canlı' olarak da bilinen mayıs sinekleri, dünyanın en kısa ömürlü hayvanları arasında yer alıyor. Yetişkin hale geldikten sonra çoğu yalnızca birkaç saat yaşayabiliyor. Bazı türlerde bu süre 90 dakikaya kadar düşüyor.
Bu canlılar yetişkin evresinde beslenmiyor çünkü sindirim sistemleri bulunmuyor. Kısa yaşamlarının tek amacı çiftleşip üremek oluyor. Ancak larva dönemleri de hesaba katıldığında yaşam süreleri 1 ila 2 yıla kadar uzayabiliyor.
2. İşçi arı (Apis mellifera) – 5 ila 7 hafta
Bal arılarında yaşam süresi kolonideki göreve göre değişiyor. Kraliçe arılar yıllarca yaşayabilirken, işçi arılar yoğun tempoları nedeniyle yalnızca 5 ila 7 hafta hayatta kalabiliyor.
Bu kısa süre boyunca kovanın temizliği, yiyecek toplama, larvaların bakımı ve koloninin savunulması gibi birçok görevi üstleniyorlar. Sürekli çalışmaları nedeniyle işçi arıların ömrü oldukça kısa oluyor.
3. Cüce gobi balığı (Eviota sigillata) – 59 gün
Dünyanın en kısa ömürlü omurgalılarından biri olarak bilinen cüce gobi balığı, Hint ve Pasifik Okyanusu’ndaki mercan resiflerinde yaşıyor. Bu küçük balığın yaşam süresi yalnızca 59 gün sürüyor.
Bilim insanlarına göre tür, çok hızlı büyüyor ve kısa süre içinde üreme dönemine giriyor. Minik yapısı ve kısa yaşam döngüsü nedeniyle deniz biyolojisinde dikkat çeken canlılar arasında gösteriliyor.
4. Luna güvesi (Actias luna) – yaklaşık 2 ay
Parlak yeşil kanatlarıyla dikkat çeken luna güvesi, kısa ömürlü canlılar arasında yer alıyor. Türün yetişkin evresi yalnızca yaklaşık bir hafta sürüyor. Tırtıl ve koza dönemleri de hesaba katıldığında toplam yaşam süresi yaklaşık 2 aya ulaşıyor.
Yetişkin luna güvelerinin ağız yapısı gelişmediği için beslenemiyorlar. Bu nedenle tırtıl döneminde depoladıkları enerjiyle yaşamlarını sürdürüyor ve kısa süre içinde yalnızca çiftleşmeye odaklanıyorlar.
5. Labord bukalemunu (Furcifer labordi) – 4 ila 5 ay
Dünyanın en kısa ömürlü dört ayaklı canlılarından biri olan Labord bukalemunu, Madagaskar’da yaşıyor. Bu türün yaşam süresi yalnızca 4 ila 5 ay sürüyor.
Yağmur sezonunda yumurtadan çıkan bukalemunlar çok hızlı büyüyor, kısa süre içinde yetişkin hale geliyor ve üreme dönemine giriyor. Kurak mevsim başlamadan önce ise yaşam döngülerini tamamlıyorlar.
6. Afrika turkuaz killifish (Nothobranchius furzeri) – 4 ila 6 ay
Zimbabve ve Mozambik’teki geçici su birikintilerinde yaşayan Afrika turkuaz killifish türü, kısa ömrüyle dikkat çekiyor. Bu balıklar, sular kurumadan önce çok hızlı büyüyüp üremek zorunda olduğu için yalnızca 4 ila 6 ay yaşayabiliyor.
Kuraklık döneminde ise embriyolar gelişimlerini geçici olarak durdurabiliyor ve uygun koşullar yeniden oluşana kadar bekleyebiliyor. Bilim insanları bu sıra dışı yaşam döngüsü nedeniyle türü yaşlanma araştırmalarında model canlı olarak inceliyor.
7. Atlantik cüce ahtapotu (Octopus joubini) – 4 ila 12 ay
Boyu yalnızca birkaç santimetreye ulaşabilen Atlantik cüce ahtapotu, hızlı yaşam döngüsüyle biliniyor. Tür kısa sürede olgunlaşıyor ve yaşamı boyunca yalnızca bir kez üreme dönemine giriyor.
Bu sürecin ardından yaşam döngüsü sona eriyor. Ortalama ömrü ise genellikle bir yılın altında kalıyor.
8. Paedophryne amauensis – 6 ila 12 ay
Dünyanın bilinen en küçük omurgalısı olarak kabul edilen Paedophryne amauensis, Papua Yeni Gine’de yaşıyor. Boyutu neredeyse bir madeni paranın yarısı kadar olan bu minik kurbağa türünün yaşam süresi yalnızca 6 ila 12 ay arasında değişiyor.
Yağmur ormanlarında, yaprak döküntülerinin arasında yaşayan tür; küçük yapısı ve kısa ömrü nedeniyle bilim insanlarının dikkatini çekiyor.
9. Ev faresi (Mus musculus) – 12 ila 18 ay
Vahşi doğada yaşayan ev fareleri genellikle 12 ila 18 ay arasında yaşayabiliyor. Ancak zorlu yaşam koşulları ve doğal avcılar nedeniyle birçok fare bir yaşına bile ulaşamadan hayatını kaybediyor.
Küçük yapıları ve sürekli tehdit altında yaşamaları, türün kısa ömürlü canlılar arasında gösterilmesine neden oluyor.
10. Fresno kanguru faresi (Dipodomys nitratoides exilis) – 10 ay ila 3 yıl
Kaliforniya’daki San Joaquin Vadisi’nde yaşayan Fresno kanguru faresi, kısa ömürlü kemirgen türleri arasında yer alıyor. Bu canlının yaşam süresi genellikle 10 ay ile 3 yıl arasında değişiyor.
Yaklaşık 9 inç uzunluğa ulaşabilen tür, güçlü arka ayakları sayesinde kanguru benzeri sıçrayışlarla hareket ediyor. San Joaquin kanguru sıçanının alt türlerinden biri olarak bilinen canlı, özellikle kurak bölgelerde yaşamını sürdürüyor.
www.sozcu.com.tr internet sitesinde yayınlanan yazı, haber ve fotoğrafların her türlü telif hakkı Mega Ajans ve Rek. Tic. A.Ş'ye aittir. İzin alınmadan, kaynak gösterilerek dahi iktibas edilemez.
