Bilim insanları uzun yıllar boyunca Grönland köpekbalıklarının (Somniosus microcephalus) son derece zayıf bir görüşe sahip olduğunu düşünüyordu. Bu varsayımın temelinde, hayvanların yaşamlarının büyük bölümünü okyanusun loş derinliklerinde geçirmesi ve çoğu zaman kornealarına yapışan parazitlerle görülmeleri yatıyordu. Ancak ABD, İsviçre ve Danimarka’dan araştırmacıların yer aldığı ekip, bu köpekbalıklarının aslında görebildiğini ve görsel sistemlerini uzun süre koruduğunu tespit etti.
100 YILIN ÜSTÜNDE YAŞIYORLAR
Araştırma, 2020 ile 2024 yılları arasında, ilgili bölge yönetiminden alınan izin kapsamında yakalanan ve ötenazi uygulanan Grönland köpekbalıklarının gözleri üzerinde yürütüldü. İncelenen bireylerin tamamının yaşının 100 yılı aştığı, en yaşlı örneğin ise 130 yaşın üzerinde olduğu tahmin ediliyor.
Grönland köpekbalıkları zamanlarının çoğunu deniz yüzeyinin 1200 metre altına kadar inen derin sularda geçiriyor. Bu derinliklerde ışık miktarı son derece sınırlı; 100 metreden sonra ışık hızla azalıyor ve yaklaşık 1000 metrenin altında neredeyse hiç güneş ışığı kalmıyor. Bu koşullar ve göz parazitlerinin yaygınlığı, türün görme yetisinin yok denecek kadar az olduğu görüşünü güçlendirmişti.
YILLAR GEÇSE BİLE BOZULMUYOR
Ancak araştırmacıların moleküler, genomik ve doku yapısına dayalı incelemeleri bu düşünceyi çürüttü. Omurgalıların retinasında genellikle çubuk ve koni adı verilen iki tür ışığa duyarlı hücre bulunurken, Grönland köpekbalıklarının retinasında hiç koni hücresi olmadığı belirlendi. Bu durum, çoğunlukla düşük ışık koşullarında yaşayan bazı hayvanlarda görülen bir uyum olarak değerlendiriliyor.
Ekip ayrıca düşük ışıkta görme için kritik öneme sahip olan rodopsin proteinini de inceledi. Grönland köpekbalıklarında rodopsinin duyarlılığının yaklaşık 458 nanometrede, yani mavi dalga boyunda zirve yaptığı tespit edildi. Bu dalga boyu, köpekbalıklarının yaşadığı derinliklere ulaşabilen zayıf ışığın en güçlü olduğu aralığa karşılık geliyor. İncelenen retinaların, 100 yaşın üzerindeki bireylerde bile herhangi bir bozulma belirtisi göstermediği, parazit bulunmasına rağmen korneanın gelen ışığın büyük bölümünü iletmeyi sürdürdüğü saptandı.
Araştırmacılar, bu bulguların Grönland köpekbalıklarının karanlık derinliklerde kalıcı gece görüşüne son derece iyi uyum sağladığını gösterdiğini belirtiyor. Çalışmada, bu türün olağanüstü uzun ömrüyle bağlantılı DNA onarım mekanizmalarının retina sağlığını korumada rol oynayabileceği öne sürülse de, bunun insan göz sağlığına etkilerinin olup olmayacağı henüz netlik kazanmış değil. Bulgular, Nature Communications dergisinde yayımlandı.
