Günlük hayatta hemen hemen herkesin başına gelen sinir bozucu bir durum vardır: Tam bir şey söyleyecekken kelimelerin zihninizden uçup gitmesi... Kelimeyi çok iyi bildiğinizi, hatta "dilinizin ucunda" olduğunu bilirsiniz ama ne kadar zorlasanız da bir türlü telaffuz edemezsiniz.
Uzmanlar, oldukça can sıkıcı olan bu hafıza blokajının sandığımızdan çok daha yaygın olduğunu ve genellikle birkaç saat sonra gizemli kelimenin aniden zihne geri döndüğünü belirtiyor. Peki, mükemmel çalışan beynimiz neden bazen tek bir kelimeyi hatırlamakta bu kadar aciz kalıyor?
Gençlerde haftada bir, 65 yaş üstünde daha sık
Uzman Anaïs Roux'un Neurosapiens adlı kitabında paylaştığı verilere göre, bu hafıza fenomeni gençlerde ortalama olarak haftada bir kez meydana geliyor. Beyindeki doğal fizyolojik değişiklikler, hafıza mekanizmalarındaki farklılaşmalar ve hücresel iyileşme süreçleri nedeniyle, özellikle 65 yaşından itibaren bu durumun yaşanma sıklığı ciddi şekilde artış gösteriyor.
Bilim dünyası açıkladı: Kelimeleri engelleyen 2 büyük teori
Bilim insanları, dilimizin ucuna gelip de bir türlü dışarı çıkamayan kelimelerin gizemini iki temel teoriyle açıklıyor:
Aktivasyon düzeyi teorisine göre, beynimize kaydettiğimiz her kelimenin kendine ait bir "aktivasyon derecesi" vardır.
Günlük hayatta sık kullanmadığımız veya zihnimizde derinlerde yer alan bazı kelimeler yeterince aktive edilmediğinde, beyin kelimenin tamamını tek bir seferde geri çağıramaz.
Engelleme teorisine göre ise suçlu, aradığınız kelimeye çok benzeyen başka bir kelimedir. Beyin, asıl bulmak istediğiniz kelimeye ses veya anlam olarak benzeyen alternatif bir kelimeye odaklanır ve o yanlış kelime beynin dikkatini tekeline alarak doğru kelimenin hatırlanmasını fiziksel olarak engeller.
Eğer "dilimin ucunda" hissini yoğun bir şekilde yaşıyorsanız, bu durum beyninizin o kelimeye dair ilk harf, hece sayısı, vurgu veya kelimenin içindeki bazı harfler gibi kısmi bilgileri zaten başarıyla sakladığını gösterir. Yani kelime hafızanızda silinmemiştir, sadece o anlık erişimi bloke edilmiştir.
Hafızayı güçlendirmek için 3 altın tavsiye
Bu fenomeni hayatımızdan tamamen silmek tıbben imkansız olsa da sıklığını azaltmak ve o an blokajı kırmak için uzmanlar şu alışkanlıkları kazanmamızı öneriyor:
Aradığınız kelimeyi hatırlamak için beyninizi aşırı zorlamaktan kaçının. Uzmanlar, odağınızı tamamen başka bir konuya çevirdiğinizde ve zihninizi rahat bıraktığınızda, kelimenin birkaç dakika içinde kendiliğinden bilincinize geleceğini belirtiyor.
Günlük hayatta özellikle düzenli kitap okuma alışkanlığı edinerek kelime haznenizi zenginleştirmek, kelimelerin beyindeki aktivasyon seviyelerini yüksek tutar.
Yeterli ve kaliteli bir uyku düzeni, sağlıklı bir hafıza fonksiyonunun ve kelimeleri hızlıca geri çağırabilme yeteneğinin en temel yakıtıdır.
