Çalışma hayatındaki milyonlarca sigortalı, daha uzun süre çalışıp daha yüksek prim ödedikçe gelecekte alacağı emekli aylığının artacağını düşünüyor.
Ancak Sosyal Güvenlik Kurumu'nun (SGK) mevcut emekli aylığı hesaplama ve güncelleme sistemi, bu beklentinin tam aksi bir tablo ortaya çıkarıyor. SGK Uzmanı Özgür Erdursun, sistemdeki çelişkileri, takvim yılı değişimlerindeki kayıpları ve asgari ücretliden yüksek kazançlıya kadar tüm çalışanları etkileyen durumları detaylarıyla açıkladı.
AY AY ARTIŞ VAR, YIL DEĞİŞİNCE KAYIP VAR
SGK’ya bildirilen prime esas kazanç yükseldikçe çalışmaya devam etmenin aylığa katkısı artıyor gibi görünse de takvim yılı değiştiğinde devreye giren güncelleme katsayısı hesabı değiştiriyor. Erdursun, bu durumu şu sözlerle ifade ediyor:
"Çalışıyorsunuz, prim ödüyorsunuz; ay ay artan emekli aylığı yıl değişince düşebiliyor. Emeklilik sistemindeki en büyük çelişkilerden biri tam olarak burada ortaya çıkıyor."
Erdursun, 2026 yılı için brüt asgari ücretin 33.030 TL olduğu kabulüyle, ilave çalışmanın aylığa katkısını ve yıllar arasındaki güncelleme farklarını şu şekilde özetliyor:
"Asgari ücretin 2,5 katında bir aylık ilave çalışmanın yaklaşık etkisi 170 TL, üç katında 200 TL, dört katında 270 TL, beş katında 335 TL, altı katında 400 TL, yedi katında 470 TL, sekiz katında 540 TL, dokuz katına ulaşan kazançlarda ise 600-650 TL civarında. Örneğin asgari ücretin üç katı üzerinden çalışan bir sigortalı bir yıl daha çalıştığında, basit hesapla gelecekteki aylığına yaklaşık 2.400 TL ilave katkı sağlamış gibi görünüyor."
Ancak yıl değiştiğinde durum tamamen değişiyor. Geçmiş yıllardaki güncelleme farklarına dikkat çeken Erdursun, şu verileri paylaştı:
"2022’den 2023’e geçerken yaklaşık yüzde 17, 2024’ten 2025’e geçerken yaklaşık yüzde 31, 2025’ten 2026’ya geçerken yaklaşık yüzde 5 oranında fark ortaya çıktı. 2026 yılında emekli olmak yerine emekliliği 2027 yılına kalanlar bakımından ise mevcut tahminler yaklaşık yüzde 2-3 düzeyinde yeni bir kayıp ihtimaline işaret ediyor."
40 BİN LİRA AYLIK ALAN BİR ÇALIŞAN ÜZERİNDEN ÖRNEK
Sistemdeki kaybı somut bir örnekle açıklayan Özgür Erdursun, hesaplamadaki riski şu şekilde aktardı:
"Bugün emekli olsa yaklaşık 40 bin TL aylık bağlanabilecek ve asgari ücretin üç katı üzerinden çalışmaya devam eden bir sigortalıyı düşünelim. Bir aylık ilave çalışmasının gelecekteki emekli aylığına yaklaşık 200 TL katkısı olduğunu kabul edelim. Bu kişi 12 ay çalıştığında kağıt üzerinde yaklaşık 2.400 TL ilave aylık avantajı elde etmiş gibi görünüyor. Ancak emeklilik başvurusunun bir sonraki takvim yılına kalması halinde yıl değişiminden kaynaklanan hesaplama farkı bu kazanımın bir bölümünü götürebiliyor."
EYT'LİLER VE KADEME BEKLEYENLER NE YAPACAK?
Emeklilik hakkını kazandığı halde işini kaybetme korkusu veya ekonomik gerekçelerle dilekçe veremeyenlerin yanı sıra, yaş şartını bekleyenlerin tercih hakkı dahi bulunmuyor. Erdursun, bu gruptakilerin yaşadığı mağduriyeti şu sözlerle vurguluyor:
"Kademeli emeklilik tartışmalarında mutlaka ikinci bir sorunun da sorulması gerekiyor: Emeklilik yaşını beklemek zorunda olan sigortalının, beklediği yıllar boyunca gelecekteki emekli aylığına ne oluyor? Kişi emekli olamadığı için çalışmaya devam ediyor, çalıştığı için prim ödüyor, yüksek prim ödediği için aylığının artmasını bekliyor; fakat yılı atlarken hesaplama sistemi nedeniyle gelecekteki emekli aylığında kayıpla karşılaşabiliyor."
"ÇALIŞANI CEZALANDIRAN DEĞİL, ÖZENDİREN SİSTEM ŞART"
Türkiye'de en düşük emekli aylığının 23.552 TL, ortalama emekli aylıklarının ise 27-27,5 bin TL seviyesinde olduğunu belirten Erdursun, sistemde köklü bir reform yapılması gerektiğini savundu. Yazısını sistemin temel amacına dikkat çekerek tamamlayan Erdursun, şu değerlendirmede bulundu:
"Aksi halde yıllarca vatandaşa 'çalış, daha fazla prim öde, kayıtlı istihdamda kal' dedikten sonra emeklilik aşamasında 'Keşke daha önce emekli olsaydın' sonucunu üreten bir sistemle karşı karşıya kalıyoruz. Türkiye’nin ihtiyacı, insanları bir an önce emekli olmaya yönelten değil; çalışmayı, üretmeyi ve daha fazla prim ödemeyi özendiren bir emekli aylığı hesaplama sistemidir."
