“Evrenin gizli boyutları olabilir mi?” sorusuna cevap arayan bir Türk profesör, lise ve üniversite öğrencisi üç kişilik ekibiyle, dört boyutlu kabul edilen evrenin, 5 boyutunu keşfetti.
Uluslararası hakemli Avrupa Fizik Dergisi, en üst seviye ‘Q1’ kategorisi ve ilk sayfadan buluşu yayınlayıp, resmen onayladı.
Bilim şimdiye kadar insanların günlük yaşamda deneyimlediği üç uzaysal ve bir zaman boyutuyla, evreni şimdiye kadar dört boyutlu tanımlıyordu. Kara deliklerin çevresi ya da Büyük Patlama (Big Bang) ilk evreleri gibi uzay ve zamanın olağanüstü eğrildiği koşullarda dört boyutlu davranışın değişmeden kalıp- kalmadığı sorusunun cevabını fizikçiler yıllardır arıyordu.
BEŞİNCİ BOYUT KEŞFİ
İ.Ü Fizik Bölümü Matematiksel Fizik Anabilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Ertan Güdekli (56, Vali Mustafa Cahit Kıraç Anadolu Lisesi 4. Sınıfta okuyan Lina Yıldız (17) ve İÜ Fizik Bölümü birinci sınıf öğrencisi Deha Kaykı (19), beşinci boyutla ilgili özgün bir buluşa imza attı. Evrenin gizli boyutları olduğunu kanıtlan Güdekli, Yıldız ve Kaykı, evrenin 5. boyutunu keşfetti. The European Physical Journal C dergisi, uzay ve zamanın etkin boyutuna ilişkin özgün bir kuramsal model geliştirildiğini ilk sayfadan yayınlayarak, tescilledi.
UZAYA PENCERE AÇILDI
“Curvature-induced dynamic effective spacetime dimension in an extension of general relativity” (Genel göreliliğin bir uzantısında eğrilik kaynaklı dinamik etkin uzay ve zaman boyutu) adlı araştırma, bilimde üst seviye Q1 kategorisine girdi. Uluslararası hakemli olup, geliştirilen yeni bilimsel teorilere yer verilen The European Physical Journal C’de, ilk sayfadan yapılan yayınla, uzay ve zamanın yerel etki boyutunun, yüksek eğrilik koşullarında değiştiği kanıtlandı. Buluş; Güdekli ile öğrencileri Yıldız ve Kaykı adıyla, literatüre girdi.
KARADELİKLERİ AYDINLANACAK
“Araştırmamız gösterdi ki, karadeliklerin yakın çevresi ve uzayda nötron yıldızları gibi kompakt cisimlerin temsil ettiği güçlü kütle çekim bölgelerinde, yüksek enerji koşulları eğriliği çok arttırdı. Evrenin 4 boyutunun sabit bir sayı değil, eğriliğe tepki veren dinamik bir yapı olduğunu gördük. Düşük eğrilikte, dört boyut değişmezken, eğrilik artınca dengeler değişti. Madde yoğunlaşıp, çok güçlü eğrildi. Büyük Patlama (Big Bang) sonrası, yüksek enerji yoğunluğu ve güçlü eğriliğe sahip evreni de inceledik. Böylece, soyut öneri ötesine geçip, karadeliklerden, kozmolojiye kadar sayısız araştırmada kullanılabilecek yeni bir kuram geliştirdik. Evrenin bilinen klasik dört boyutu yerine, beşinci boyutu olduğunu kanıtladık.”
DEHA’NIN HEDEFİ NOBEL
İÜ Fizik Bölümü 1. sınıf öğrencisi Deha Kaykı (19): “İlkokul yıllarından itibaren evrenin işleyişini çok merak ediyordum. İÜ’de, fizik okumaya karar verdim. Lina ile matematiksel fizik çalışıp, keşif yolları üzerinde incelemeler yapıyoruz. Geliştirdiğimiz yeni bakış açısını yayacağız. Dünyada, saygın bilim çevrelerinden atıf alıyoruz. Hedefimiz, ülkemize yeni Nobel ödülü getirmek. ” dedi.
LİSELİ LİNA GURURLANDIRDI
Lise son sınıf öğrencisi Lina Yıldız (17): “Prof. Dr. Ertan Güdekli hocamın rehberliğinde çalışıyoruz. Kozmoloji, astrofizik, kara delik fiziği gibi evrenin oluşumuyla ilgili matematiksel fizikte ileri düzey araştırmalar yaptık. Son araştırmamız Q1 yani en yüksek etki seviyesinde yayınlandı. Birçok ülkeden bilim insanları, araştırmalarımıza atıflar yaptı. Adımızı taşıyan ‘YKGC’ denklemi var. Bilim insanı olacağım.” dedi.
Einstein teorilerini aşan Prof. Dr. Ertan Güdekli kim?
1970, Kars doğumlu. İlkokul öğretmeni Himmet Güdekli ve ev kadını Bahar Güdekli’ nin, 5 çocuğundan üçüncüsü. İlkokulu, Arpaçay yatılı bölge okulu, ortaokulu Kayseri ve liseyi İzmir’de okudu. Albert Einstein'ın, ‘İzafiyet Teorisi’ kitabını, ortaokulda okuyunca kozmoloji ilgisini çekti. 11 yaşında matematik defterine, ‘Prof. Dr. Ertan Güdekli olacağım’ diye yazmış. Hayranı olduğu Einstein'ın, ‘Genel Görelilik’ teorisini ileriye taşıyan, araştırmalara imza atıyor. ‘Güdekli Equatiorn’ adıyla anılan fizik denklemi, literatüre girdi. Evli, 2 çocuk babası.
1 SORU-1 CEVAP
BEŞİNCİ BOYUT KEŞFİ NELERİ DEĞİŞTİRECEK?
Evrende erken dönem ile karadeliklerin yapısı artık derinlemesine incelenebilecek. Nötron yıldızları, karadelikler gibi sıkıştırılmış cisimlerde, sayısal ve gözlemsel karşılaştırma yapılabilecek. 2050’li yıllarda insanlık, bugün keşfedilen 5. Boyutu görebileceği gibi yeni bilimsel araştırmalar için kapı şimdiden aralandı.
