Orta Asya’nın en büyük iç su kütlelerinden biri olan Aral Gölü’nün büyük oranda kuruması sonucu Özbekistan’ın Muynak şehri, kıyı şeridinden yaklaşık 200 kilometre uzakta kaldı. Bir zamanlar göl sularının yer aldığı bölgede günümüzde 40 bin kilometrekareden geniş bir alanı kapsayan 'Aralkum' tuz çölü bulunuyor.
NEHİRLERİN YÖNÜ DEĞİŞTİRİLDİ
Aral Gölü’ndeki su kaybı, 20. yüzyılın ortalarında Sovyetler Birliği yönetiminin pamuk üretimini artırmak amacıyla aldığı tarımsal kararlarla başladı. Bölgedeki pamuk tarlalarını sulamak için gölü besleyen iki ana su kaynağı olan Ceyhun (Amu Derya) ve Seyhun (Sır Derya) nehirlerinin akış yönü değiştirildi.
Su beslemesinin kesilmesiyle birlikte göl kademeli olarak çekildi. Çekilen sularla birlikte tarımda kullanılan pestisitler ve kimyasal gübreler eski deniz yatağında birikti.
EKONOMİK VE SOSYAL YAPI DEĞİŞTİ
1920’li yıllarda balıkçılık ve balık konservesi üretimiyle bölge ekonomisine katkı sağlayan Muynak’ta, gölün kurumasıyla birlikte ticari balıkçılık faaliyetleri tamamen sona erdi. Bölgede kalan nüfus, su kaybının ardından ortaya çıkan çevresel şartlarla karşı karşıya kaldı. Yapılan araştırmalar, bölgede toz ve kimyasal atıklar nedeniyle solunum yolu hastalıkları ile bebeklerde sağlık sorunlarının arttığını gösteriyor.
Sağlık risklerini azaltmak amacıyla bölgede Aralkol adı verilen küçük ölçekli yapay göletler oluşturuldu. Öte yandan, kuruyan göl tabanının altında tespit edilen doğal gaz rezervleri, bölgede hidrokarbon arama ve çıkarma faaliyetlerinin başlamasına yol açtı.
TERK EDİLMİŞ GEMİLER AÇIK HAVA MÜZESİNE DÖNÜŞTÜRÜLDÜ
Suların çekilmesinin ardından kumlar üzerinde kalan ve bir kısmı yerel halk tarafından malzeme olarak kullanılan balıkçı tekneleri, 2008 yılında toplanarak Muynak’taki Anıt Bölgesi'nde bir araya getirildi. Günümüzde bu paslı gemi kalıntıları, bölgeye gelen ziyaretçiler için bir açık hava sergisi niteliği taşıyor.
Uzmanlar, iklim şartları ve devam eden tarımsal sulama faaliyetleri nedeniyle Aral Gölü’nün eski sınırlarına ulaşmasının kısa vadede mümkün görünmediğini belirtti.
