Antalya’nın Kaş ilçesinde yaşayan 45 yaşındaki üretici Osman Akın, Orman Genel Müdürlüğü’nden aldığı izinle topladığı kurumuş sedir köklerini geleneksel yöntemlerle işleyerek sıvı katrana dönüştürüyor. Oldukça zahmetli bir süreçten geçen üretimde Akın, yılda yaklaşık 300 litre katran elde ediyor. Ürünün kilogramını ise 1000 liradan satışa sunuyor.
KURUMUŞ SEDİR KÖKLERİNİ DAĞLARDAN TOPLUYOR
Sinneli Mahallesi’nde yaşayan Osman Akın, sedir köklerinden katran üretme geleneğini ailesinden ve bölgedeki büyüklerinden öğrendi. Üretim için öncelikle Orman Genel Müdürlüğü ile Kaş Orman İşletme Müdürlüğü’nden gerekli izinleri alan Akın, ardından dağlık alanlarda kurumuş ve çürümüş sedir ağaçlarının köklerini topluyor.
Yıllar önce kesilmiş, kendiliğinden kurumuş veya gövdesi tamamen yok olmuş sedir ağaçlarının köklerini değerlendiren Akın, topladığı kökleri küçük parçalara ayırarak üretime hazırlıyor.
VARİLİN İÇİNDE ZAHMETLİ ÜRETİM
Parçalanan sedir kökleri özel olarak hazırlanan varilin içerisine yerleştiriliyor. Varilin ağzı kapatıldıktan sonra çevresinde ateş yakılarak içerideki köklerin belirli bir sıcaklığa ulaşması sağlanıyor.
Isınan odunlardan açığa çıkan sıvı, varile bağlanan boru aracılığıyla dışarıdaki tenekeye aktarılıyor. Bu işlem sonucunda sedir köklerinden sıvı katran elde ediliyor.
Üretim sürecini anlatan Osman Akın, "Orman Genel Müdürlüğü Kaş Orman İşletme Müdürlüğü’nden izin alıp rüsumumuzu (sedir odunu almak için ödenen para) yatırıyoruz. Dağa çıkıyoruz, çürümüş, yıllar önce kesilmiş, kendiliğinden kurumuş ya da gövdesi yok olmuş sedir köklerini topluyoruz. Bu kökleri kesip eve getiriyoruz. Bu köklerin tek tek parçalayıp, varilimize diziyoruz. Varilin ağzını kapattıktan sonra kenarına ateş yakıyoruz. Varilin içinin belli bir ısıya gelmesini sağlıyoruz. Elde ettiğimiz ısıyla varilin içindeki odunlar terliyor. Terleme sonucu oluşan sıvı, varile bağlı borudan tenekeye akıyor. Böylece katranı elde ediyoruz" dedi.
YILDA 300 LİTRE KATRAN ELDE EDİYOR
Akın, üretimi özellikle yaz döneminde gerçekleştirdiğini ve tüm süreç sonunda yılda yaklaşık 300 litre sıvı katran elde ettiğini belirtti. Geleneksel yöntemlerle hazırlanan ürünün kilogramını ise 1000 liradan sattığını ifade etti.
ÇOBANLAR ARASINDA GELENEK SÜRÜYOR
Sinneli Mahallesi’nin 73 yaşındaki eski çobanlarından Murat Akça da sıvı katranın bölgede uzun yıllardır hayvancılıkla uğraşanlar tarafından kullanıldığını anlattı.
Katranın hayvanlarda bit, kene, pire ve uyuz gibi sorunlara karşı kullanıldığını belirten Akça, "Katran sıvısı hayvanlardaki bit, kene, pire ve uyuza faydalıdır. Onun dışında bütün çobanlar bu katranı kullanır. Eskiden beri böyledir. Biz bunu atalarımızdan gördük, onlar da kullanıyordu. Çobanlar arasında bu gelenek devam ediyor" dedi..
Akça, geçmişten günümüze aktarılan bu yöntemin yöredeki çobanlar arasında sürdürüldüğünü, katranın hayvanların içme suyuna da katıldığını ve çeşitli hastalık ve parazitlere karşı kullanıldığını ifade etti.
