Kapıyı kilitleyip kilitlemediğinizi tekrar kontrol etmek çoğumuza tanıdık gelen, sıradan bir alışkanlıktır. Psikologlara göre bu durum bir unutkanlık veya kaygı bozukluğu belirtisi değildir; aksine kişiliğin en temel yapı taşlarından biri olan vicdanlılık ve sorumluluk bilinci ile doğrudan ilişkilidir.
TEKRAR ETTİKÇE BULANIKLAŞAN ZİHİN
Hollandalı psikologların yürüttüğü bir deneyde, katılımcılardan bir ocağı defalarca açıp kapatmaları ve kontrol etmeleri istendi.
Bir eylem yaklaşık 10 kez üst üste tekrarlandığında, beyin bunu bir "rutin" olarak algılar ve detayları kaydetmeyi bırakır. Katılımcılar eylemi tekrarladıkça, son kontrol anına dair detaylar ve emin olma hissi giderek zayıfladı.
Bu durum klinik bir teşhisi olan kişilerde değil, tamamen sağlıklı bireylerde de aynı şekilde gözlemlendi. Kapıyı otomatik pilotta kilitlediğinizde, zihninizde o anın net bir görüntüsü oluşmaz.
SORUMLULUK BİLİNCİ
Kapıyı tekrar kontrol eden bireyler; hata yapma riskini göze almaktansa tedbirli olmayı tercih eden, sorumluluk sahibi kişilerdir. Bu davranış kalıbı hayatın birçok alanında kendini gösterir:
Gönderilmeden önce defalarca okunan e-postalar, sevdiklerinize attığınız "Güvenle vardım" mesajları veya doktor randevularını aksatmamak bu bilincin ürünleridir.
Yüksek organizasyon ve sorumluluk bilincine sahip kişilerin işte daha başarılı olduğu, sağlıklı alışkanlıklar geliştirdiği ve riskli durumlardan kaçındıkları için daha uzun bir ömür sürdükleri görülmüştür.
Bu kişiler sözünü tutan, son derece güvenilir partnerler olurlar. Rahat bir partner için bu titizlik bazen bunaltıcı görünse de, "Kapıyı kilitledin mi?" sorusu aslında bir kontrol arzusu değil; koruma, özen ve şefkat göstergesidir.
SINIR NEREDE ÇİZİLMELİ?
Bir eylemin sağlıklı bir tedbir mi yoksa psikolojik bir rahatsızlık mı olduğunu anlamak için kontrolün frekansına bakmak gerekir: Kapıyı bir veya iki kez kontrol etmek oldukça doğaldır ve hemen herkes tarafından yapılır.
Kontrol eylemi bir döngüye girer; 5-10 kez veya daha fazla tekrarlanır, kişide yoğun bir stres ve rahatlayamama hissi yaratırsa bu durum kompulsif kontrol boyutuna ulaşmış demektir. Bu nokta, bir uzmandan destek alınmasını gerektiren, tedavisi mümkün bir durumdur.
