Türkiye’de komedi üretimi son yıllarda belirgin bir dönüşümden geçiyor. Dijital platformların hızla çoğalması, sosyal medyanın anlık tepki kültürü ve değişen toplumsal hassasiyetler, mizahın hem alanını hem de dilini yeniden şekillendiriyor. Artık seyirci sadece güldürülmek istemiyor; zekice kurulmuş, tutarlı ve sahici karakterler görmek istiyor. Çünkü kalıcı olan espri değil, karakter oluyor.
Peki bir komedi karakteri nasıl inşa edilir? Neden bazı tipler yıllarca hafızalarda yer ederken bazıları kısa sürede unutulur? Başarılı bir komedinin arkasında gerçekten bir “matematik” var mı? Hababam Sınıfı Yaz Oyunları ve 3 Kağıtçılar projelerinde imzası bulunan senarist, oyuncu ve editör Levent Çimen, güçlü bir komedinin arkasındaki yapısal formülü anlattı.
Komedinin matematiği: ritim, tekrar ve sürpriz
Komedinin teknik tarafı çoğu zaman görünmezdir. Oysa Çimen’e göre işin mutfağında ciddi bir yapı tasarımı vardır. Önceden yerleştirilen bir detayın doğru anda karşılığını vermesi gerekir. 3’leme kuralına göre ise bir beklenti kurmak, onu tekrar etmek ve üçüncüde kırmak önemlidir. Ayrıca, esprinin süresi kadar sessizliğin süresi de önemlidir.
Çimen’e göre başarılı bir komedi metni, duygusal ritimle ilerler. “Sadece espri yazılmaz; beklenti kurulur, o beklenti yönetilir ve doğru anda kırılır. Matematik tam olarak burada devreye girer.”
Dijital çağda mizah neden daha kırılgan?
Artık tek bir sahne ya da tek bir replik bağlamından koparılarak tartışma yaratabiliyor. Bu durum yazarlara hem dikkat hem de derinlik sorumluluğu yüklüyor. “Hızlı tüketilen mizah ile karakter temelli komedi farklı şeylerdir. Birincisi trend olur, ikincisi hafızada kalır,” diyor. Çimen’in televizyon ve format deneyimi de bu noktada devreye giriyor.
2024 yılında Kanal D’de yayınlanan Password Türkiye yarışmasının Türkiye uyarlamasında içerik, format ve yapı tasarımını üstlenen Çimen, programın tüm editoryal akışını yönetti. Ona göre ister yarışma ister film olsun, izleyici davranışı değişti ama temel anlatı kuralları değişmedi: “Yapı sağlam değilse içerik ayakta kalmaz.”
Komedi tasarım işidir
Seri filmler ayrı bir sorumluluk taşır. Özellikle Türkiye’nin en bilinen sinema markalarından biri olan “Hababam Sınıfı” evreninde yeni karakter üretmek, sadece yaratıcı değil aynı zamanda kültürel bir dengedir. Hababam Sınıfı Yaz Oyunları projesinin senarist ekibinde yer alan Çimen, yeni kuşak karakterler yaratırken geçmişin ruhunu korumanın en zor denge olduğunu söylüyor. “Nostaljiye yaslanmak kolaydır ama asıl mesele yeni bir ritim kurabilmektir.”
Benzer şekilde 3 Kağıtçılar filminde hem hikaye ekibinde yer alıp hem de oyuncu olarak kamera önüne geçen Çimen, karakter yazmanın oyunculuk deneyimiyle birleştiğinde daha organik hale geldiğini belirtiyor.
