Sosyal güvenlik sisteminde yapılan düzenlemeler, kamu çalışanlarının emeklilik haklarında önemli farklılıklar ortaya çıkardı. 1 Ekim 2008 tarihinden sonra göreve başlayan memurlar, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu kapsamında değerlendirilirken, bu durum emeklilik yaşı ve aylık hesaplamalarında yeni kuralların uygulanmasına neden oldu. SGK Uzmanı İsa Karakaş da kaleme aldığı yazıda, yeni nesil memurların karşı karşıya olduğu emeklilik şartlarını ve kritik tarihleri ele aldı.
18 YAŞ KURALI EMEKLİLİK HESABINDA BELİRLEYİCİ
İsa Karakaş'ın yazısında yer alan bilgilere göre, 5510 sayılı Kanun kapsamında sigortalı sayılan kamu görevlilerinde emeklilik hesaplamalarında 18 yaş sınırı dikkate alınıyor. 18 yaşından önce ödenen primler toplam prim gününe eklenirken, sigortalılık süresinin başlangıcı olarak 18 yaşın doldurulduğu tarih esas alınıyor.
Ancak mahkeme kararıyla ergin kılınan ve "kazai rüşt" kapsamına giren kişiler için istisna uygulanıyor. Bu durumda 18 yaşından önceki çalışma tarihi sigortalılık başlangıcı olarak kabul edilebiliyor.
EMEKLİ AYLIKLARINDA SİSTEM FARKI
Karakaş'ın değerlendirmesine göre, 5510 sayılı Kanun kapsamındaki memurlar ile 5434 sayılı Emekli Sandığı Kanunu'na tabi memurlar arasında emeklilik hakları bakımından önemli farklılıklar bulunuyor.
Yazıda, eski sistemde aylık bağlama oranlarının yüzde 75 ila yüzde 85 seviyelerinde olduğu belirtilirken, yeni sistemde her 360 gün için yüzde 2 oranının esas alındığı ve 9 bin prim gününde aylık bağlama oranının yüzde 50 seviyesine kadar düştüğü ifade edildi.
Ayrıca emekli maaşı hesaplamasında da farklı yöntemler uygulanıyor. Eski sistemde derece, kademe ve ek gösterge dikkate alınırken, yeni sistemde çalışma hayatı boyunca elde edilen prime esas kazançların ortalaması üzerinden hesaplama yapılıyor.
EMEKLİLİK SONRASI ÇALIŞMA ŞARTLARI DEĞİŞİYOR
Yazıda, 1 Ekim 2008 sonrası memuriyete başlayanların emekli olduktan sonra yeniden 4/1-a veya 4/1-c kapsamında çalışmaları halinde emekli aylıklarının kesildiği belirtildi.
Eski sistemdeki memurların Sosyal Güvenlik Destek Primi (SGDP) ödeyerek çalışabilmesine karşın, yeni nesil memurların aynı imkândan yararlanamadığı da aktarıldı.
2036 YILI NEDEN KRİTİK?
İsa Karakaş'ın yazısında en dikkat çekilen başlıklardan biri 2036 yılı oldu. Buna göre, 9 bin prim gününü 2036 yılından önce tamamlayan kadın memurlar 58, erkek memurlar ise 60 yaşında emekli olabilecek.
Ancak prim gününü bu tarihten sonra tamamlayanlar için emeklilik yaşının kademeli şekilde yükselerek 65 yaşa kadar çıkabileceği ifade edildi.
KISMİ EMEKLİLİK VE İSTİSNAİ UYGULAMALAR
Yazıda tam emeklilik dışında bazı özel düzenlemelere de yer verildi. Buna göre 5 bin 400 prim gününü tamamlayan sigortalılar, belirli yaş şartlarını karşılamaları halinde kısmi emeklilik hakkından yararlanabiliyor.
Yaş haddinden emeklilik, kadrosuzluk nedeniyle emeklilik ve bazı özel statüler kapsamında yapılan emeklilik işlemlerinde de farklı uygulamalar bulunuyor. Ayrıca yaş haddi veya kadrosuzluk nedeniyle erken aylık bağlanan kişiler için yapılan ödemelerin, gerekli şartlar tamamlanıncaya kadar ilgili kamu kurumlarından tahsil edildiği belirtiliyor.
Karakaş, özellikle 1 Ekim 2008 sonrasında memuriyete başlayan kamu görevlilerinin emeklilik planlamasında prim günlerini ve emeklilik yaşına ilişkin şartları yakından takip etmesi gerektiğine işaret etti.
