Mahalle bakkalından kuaför salonuna, kuru temizlemeciden kafeye, tamir atölyesinden marangoz atölyesine kadar küçük işletmeler artık borçta büyüklerle yarışıyor.
Holdingler, büyük sanayi şirketleri, ihracatçılar ve inşaat firmalarıyla başlayan kredi sıkıntısı, KOBİ’lerin kapısına dayandı. Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu’nun (BDDK) verilerine göre 6 Mart itibarıyla ticari kredilerdeki takipteki alacaklar 385 milyar lirayı buldu, bunun 225 milyarı KOBİ’lerden geldi. Üstelik bu borçların büyük kısmı mikro işletmelerde: 304 bin 494 KOBİ’nin kredisi takibe düşmüş, bunların 257 bini mikro işletmelerden oluşuyor.
BATIK 225 MİLYAR LİRA
10 kişiden az çalışanı olan ve yıllık net satış hasılatı veya mali bilançosu 10 milyon lirayı aşmayan işletmeleri kapsayan 'mikro işletmeler' derken aslında mahalledeki bakkallar, semt kafeleri, kuaförler, küçük tamir atölyeleri, küçük marangoz ve mobilya atölyeleri gibi tek kişinin veya birkaç kişinin çalıştığı küçük işyerini de kastediyoruz. Yani borç batağı sadece orta ölçekli veya büyük şirketlerin sorunu değil; mahalledeki küçük esnaf da kredi sıkıntısında büyüklerle yarışıyor. 2023 yılı Haziran ayında başlayan faiz artışları, borçlanma maliyetlerini artırarak bireysel ve ticari kredilerin geri ödenmesini zorlaştırdı, yüksek faiz ortamı takipteki kredilerde patlamaya neden oldu.
Son üç yılda takipteki ticari krediler tam üç kat artış göstererek 130 milyar liradan 385 milyar lira seviyesine çıktı. Batık hacmindeki KOBİ payı yüzde 38’den yüzde 58’e fırladı. Takipteki KOBİ kredileri söz konusu süreçte dört kat artarak 57 milyardan 225 milyar liraya ulaştı.
Esnaf başına düşen batık 199 bin lira
2026 Ocak itibarıyla KOBİ başına ortalama batık kredi 703 bin liraya ulaştı. Mikro işletmelerin toplam batık borcu 60.7 milyar lira, küçük işletmelerin 58.6 milyar lira, orta büyüklükteki işletmelerin ise 94.9 milyar lira seviyesinde. Mikro işletmelerde ortalama 199 bin lira, küçük işletmelerde 192 bin lira, orta büyüklükteki işletmelerde ise 311 bin lira seviyesinde. Bir yılda KOBİ başına düşen batık borç yüzde 115 arttı, risk özellikle mikro işletmelerde
çok yüksek.
Günde 26 bin 500 icra ve iflas dosyası açılıyor
Yaşam maliyetleri ve düşen alım gücü borçların ödenememesine yol açıyor, icra takipleri artıyor. CHP Genel Başkan Yardımcısı Sezgin Tanrıkulu, icra ve iflas oranındaki artışa dair Adalet Bakanı Akın Gürlek’in yanıtlaması istemiyle TBMM Başkanlığı’na soru önergesi verdi. Ulusal Yargı Ağı Projesi (UYAP) verilerine göre Türkiye’de toplam icra ve iflas dosyası 24 milyonu geçti, günde ortalama 26 bin 500 yeni dosya açılıyor. Vatandaşın takipteki borçlarının da
272 milyar liraya ulaştığını söyleyen Tanrıkulu, takiplerin çoğunun lüks tüketimden değil; kira, elektrik, su, doğal gaz, kredi kartı ve temel ihtiyaçlardan kaynaklandığını, bunun derin yoksul-
luğu gösterdiğini belirtti.
