Fransız kolonyal yönetiminin 1902 yılında Vietnam’ın Hanoi kentinde başlattığı fare avı kampanyası, ekonomi ve kamu politikaları tarihinin en dikkat çekici başarısızlık örneklerinden biri olarak yeniden gündemde.
Veba salgınıyla mücadele etmek amacıyla başlatılan uygulamada yetkililer, kanalizasyon sisteminde çoğalan fareleri yok etmek için halka para ödülü teklif etti. Teslim edilen her fare kuyruğu için 1 sent ödeme yapılması kararlaştırıldı. Ödülün tüm fare gövdesi yerine yalnızca kuyruk karşılığında verilmesi, bürokratik kolaylık sağlamak amacıyla tercih edildi.
55 MİLYONDAN FAZLA KUYRUK TOPLANDI
Biodiversity dergisinde yayımlanan bilimsel incelemeye göre, bir yıl içinde yetkililere 55 milyondan fazla kesik fare kuyruğu teslim edildi ancak elde edilen sayısal başarıya rağmen kentteki fare popülasyonunda beklenen azalma gerçekleşmedi.
Kısa süre sonra yetkililer, sokaklarda kuyruksuz fakat canlı şekilde dolaşan fareler tespit etti. Yapılan incelemelerde, Ödül sisteminden sürekli gelir elde etmek isteyen avcıların yakaladıkları farelerin sadece kuyruklarını kesip hayvanları tekrar doğaya saldıkları anlaşıldı. Serbest bırakılan kuyruksuz farelerin üremeye devam etmesi, ödül programının temel hedefini tamamen etkisiz kıldı.
ÖDÜL AVCILIĞINDAN 'KOBRA ETKİSİNE'
Hanoi'de yaşanan bu olay, ekonomi literatüründe bir sorunu çözmek için uygulanan teşviklerin sorunu daha da derinleştirmesini ifade eden 'Kobra Etkisi' ya da 'ters teşvik' kavramının en somut tarihsel örneklerinden biri olarak kabul ediliyor.
Dünya genelinde 60 ülkede uygulanan 449 farklı tür kontrol programını inceleyen araştırmacılar, denetimi zayıf ve hatalı tasarlanan finansal teşviklerin sıklıkla hedeflenenin aksi sonuçlar doğurduğunu vurguladı.
