Uzay denince aklınıza ilk gelen şey muhtemelen mutlak bir sessizlik ve uçsuz bucaksız bir boşluktur. "Boşluğun kokusu mu olur?" diye düşünebilirsiniz. Ancak Uluslararası Uzay İstasyonu’nda (ISS) görev yapmış astronotlar tamamen aynı fikirde: Uzayın kendine has, oldukça baskın bir kokusu var!
Peki, kaskınızı çıkardığınız an ölümcül olan bu havasız ortamda astronotlar bu kokuyu nasıl alabildi ve bilim dünyası bu durumu nasıl açıklıyor?
ASTRONOTLAR UZAY KOKUSUNU AÇIKLADI
Uzayı doğrudan koklamak imkansız olsa da astronotlar uzay yürüyüşünden (EVA) dönüp istasyonun hava kilidini kapattıklarında, kıyafetlerine ve ekipmanlarına sinen o gizemli kokuyu hemen fark ediyorlar. Farklı dönemlerde görev yapan astronotların tarifleri ise şaşırtıcı derecede benzer:
Don Pettit (NASA): "Metalik, sıcak bir kaynak dumanı ve hafif yanmış bir bifteğin karışımı gibi."
Chris Hadfield: "Yanan tahta, metal ve biraz da barut kokusuna benziyor."
Sally Ride: Uzaya çıkan ilk Amerikalı kadın astronot da bu kokuyu keskin, metalik ve yanık bir koku olarak tanımlamıştı.
KOKUNUN ARKASINDAKİ BİLİMSEL SIR
Uzay giysilerine sinen bu kokunun arkasında elbette kozmik bir kimya yatıyor. Bilim insanlarına göre bu durumun iki temel sorumlusu var:
Polisiklik Aromatik Hidrokarbonlar (PAH): Yıldızlararası ortamda bolca bulunan; karbon, hidrojen, oksijen ve nitrojenden oluşan bu moleküller, aslında dünyada da kömür, tütün veya yanmış et gibi maddelerde açığa çıkan kokunun aynısını üretiyor.
Yüksek Enerjili Partiküller: Güneş rüzgarları ve kozmik ışınlar, uzay giysisinin yüzeyindeki atomlarla etkileşime girerek istasyon içine dönüldüğünde bu yanık metal kokusunun oluşmasına yol açıyor.
UZAYDA AHUDUDU KOKAN DEV BİR BULUT MU VAR?
2009 yılında astronomlar, spektral analiz yöntemiyle uzayın derinliklerindeki Sagittarius B2 adlı devasa gaz bulutunda etil format molekülünü keşfettiğinde bilim dünyası heyecanlanmıştı. Çünkü bu bileşik, dünyada ahududuya tadını veren ve rom içeceğinde bulunan kimyasalın ta kendisiydi!
Tabii ki bu durum tüm uzayın ahududu gibi koktuğu anlamına gelmiyor; sadece uzak bir gaz bulutunun kimyasal parmak izini gösteriyor. Ancak yine de evrenin ne kadar zengin bir aromaya sahip olduğunu kanıtlamaya yetiyor.
Bugün NASA'nın Johnson Uzay Merkezi'nde astronot eğitimlerinde ve hatta son yıllarda uzay misyonlarına dahil olan Türk uzay yolcularının hazırlık süreçlerinde bu metalik koku detayı hep bir "beklenmedik gerçek" olarak karşımıza çıkıyor.
Uzayın kokusu, insanlığın bilinmeyene doğru attığı adımların, kıyafetlerimize sinen en şiirsel ve en somut kanıtı olabilir.
