Azerbaycan'ın Güney Hazar Havzası'nda yürütülen sismik araştırmalar, ortak besleme kanallarıyla birbirine bağlı devasa bir çamur volkanı sistemi ortaya çıkardı. Bilim dünyasında yayımlanan bulgular, bölgedeki hidrokarbon hareketliliği ve jeolojik yapıların sınıflandırılmasına dair mevcut verileri güncelliyor.
Namaz Yusubov, İbrahim Guliyev ve Şelale Hüseynova tarafından gerçekleştirilen ve Aralık 2025'te Geological Journal dergisinde yayımlanan çalışmada, Güney Hazar Havzası'nın Azerbaycan kesimindeki yer altı yapıları iki ve üç boyutlu sismik verilerle incelendi.
Araştırma sonucunda, daha önce birbirinden bağımsız olduğu düşünülen çok sayıda volkanik menfez grubunun, yer altında ortak besleme kanallarına bağlı tek bir dev sistem oluşturduğu belirlendi.
Çalışma kapsamında Azerbaycan'ın hem kara hem de deniz alanlarında daha önce kayıtlara geçmemiş yeni çamur volkanlarının varlığı da tespit edildi.
ÇAMUR VOLKANI YAPILAR ORTAYA ÇIKTI
Sismik verilerin yeniden yorumlanması, bölgenin jeolojik haritasında önemli bir değişikliğe yol açtı. Araştırmacılar, daha önce kaya katmanlarının kıvrımlanmasıyla oluşan "antiklinal" yapılar olarak sınıflandırılan bazı oluşumların, gerçekte tortul ve akışkan hareketliliğiyle meydana gelen çamur volkanları olduğunu ortaya koydu.
Magma yükselişiyle oluşan klasik volkanlardan farklı olarak çamur volkanları, yer altındaki tortul ve akışkanların yüzeye doğru hareket etmesiyle meydana geliyor. Elde edilen sismik kayıtlar, incelenen yapıların köklerinin Oligosen ve Miyosen dönemlerinde oluşan Maykop Grubu'nun tabanına kadar uzandığını, besleme kanallarının dallanmalarının ise Alt Pliyosen Üretken Serisi'nin üst seviyelerine yakın yerlerde yoğunlaştığını gösterdi.
YER ALTI KANALLARI VE HİDROKARBON GÖÇÜ
Bölgesel jeolojik evrim rekonstrüksiyonları, çamur volkanlarının aktivitesi ile tortul katmanlardaki kıvrımlanmaların gelişimi arasında mekansal ve zamansal bir uyum olduğunu belgeledi.
Petrol endüstrisi açısından önemli veriler sunan araştırmada, çamur volkanlarının besleme kanallarının derinlerdeki petrol ve gazın yer altı göçünde (migrasyonunda) önemli birer geçiş yolu işlevi görebileceği kaydedildi.
Araştırma ekibi, çalışmanın yeni ticari petrol veya gaz rezervleri keşfetmeye yönelik olmadığını; odak noktasının volkanların yer altı mimarisi, besleme kanallarının kökeni ve hidrokarbon sistemleriyle ilişkili jeolojik süreçlerin aydınlatılması olduğunu bildirdi.
