Güneş enerjisi üretimi ile kentsel tarımı aynı alanda buluşturan 'agrivoltaik' sistemler üzerine yürütülen son araştırmalar, binaların çatılarında hem elektrik hem de dünyanın en değerli baharatı olan safranın bir arada üretilebileceğini gösteriyor.
Colorado Eyalet Üniversitesi (CSU) bünyesindeki araştırmacılar tarafından Denver'daki CSU Spur kampüsünde gerçekleştirilen çalışmalarda, yüzde 40 ışık geçirgenliğine sahip güneş panellerinin altına kurulan safran parsellerinin incelemesi tamamlandı. Elde edilen veriler; paneller altındaki gölgeli alanda yetişen safranların, gölgesiz çatılara kıyasla iki kat daha fazla çiçek açtığını ve iki kat daha fazla kurutulmuş ürün verdiğini ortaya koydu.
Yeşil çatıların sahip olduğu süzek ve besin bakımından fakir toprak yapısı ile sert mikroklimaların safran yetiştiriciliği için uygun şartlar sunduğu kaydedildi.
TEK BİR STANDART IŞIK FORMÜLÜ YOK
CSU araştırmacıları Jennifer Bousselot ve Reece Bailey tarafından yayımlanan raporda, güneş panelleri kullanılırken ışık oranının doğru ayarlanması gerektiği vurgulandı. Aşırı gölgelemenin verimi düşürebileceğine dikkat çeken araştırmacılar, yetiştirme zemininden yaklaşık 1,8 ila 2,4 metre yükseğe monte edilen ve ışığın yüzde 30 ila 40'ını geçiren panellerin kullanılmasını öneriyor.
Doğu Fas'ta yürütülen bir diğer 24 aylık saha araştırmasında ise en yüksek verimin yüzde 30 gölgeleme (yüzde 70 güneş ışığı) sağlanan alanlarda elde edildiği bildirildi. İki çalışmadaki verilerin farklı ölçüm yöntemlerine dayanması sebebiyle, her iklim ve panel düzeni için tek bir standart ışık formülünün bulunmadığı ifade edildi.
YILDA 3 MİLYON LİRA TASARRUF SAĞLANABİLİR
Modelin ekonomik boyutunu inceleyen Colorado ekibi, 46 kilovatlık mevcut bir çatı paneli sistemi ve yaklaşık 405 metrekarelik ekim alanı üzerinden 5 yıllık bir gelir projeksiyonu hazırladı. Safranın gramının 35 dolar, soğanlarının (korm) tanesinin 25 sent ve üretilen elektriğin 5 yılda 13 bin 470 dolar katkı sağlayacağı varsayımıyla; sistemin 5 yıl sonunda yaklaşık 61 bin dolar (yaklaşık yaklaşık 3milyon lira) net gelir getirebileceği hesaplandı. Ancak ilk yıl maliyetlerinin geliri aştığı ve bu bütçenin sıfırdan çatı paneli kurulum maliyetlerini kapsamadığı belirtildi.
Üretim sürecindeki en büyük zorluk ise yoğun iş gücü gereksinimi olarak öne çıkıyor. Vermont Üniversitesi araştırmacılarının verilerine göre, yalnızca 1 gram kurutulmuş safran elde edebilmek için 159 ila 179 adet çiçeğin elle toplanıp kırmızı tepeciklerinin tek tek ayrılması gerekiyor. Ekim veya Kasım aylarında gerçekleşen hasat dönemi, ana tarım sezonunun sonuna denk geldiği için küçük ölçekli üreticilere ek mevsimsel gelir fırsatı sunuyor.
PLANLI BİR YÖNETİM GEREKİYOR
Çatı üzeri agrivoltaik sistemler, panellerin sağladığı gölge sayesinde bitkilerin ısı stresini ve sulama ihtiyacını azaltma imkanı tanıyor. Bununla birlikte CSU uzmanları; dikim, bakım ve hasat süreçlerinin tamamen elle yapılması sebebiyle çatı sistemlerinin kurulum ve işletim aşamalarında planlı bir yönetim gerektirdiğini altını çizerek belirtti.
