Brezilya, Hindistan, Ekvador ve Filipinler başta olmak üzere küresel muz üretim merkezlerinde her yıl yüz milyonlarca tonu çürümeye terk edilen veya yakılan muz gövdeleri (pseudostem), sanayi için yüksek performanslı ham madde kaynağı haline geldi. Yapılan araştırmalar ve endüstriyel uygulamalar, tarımsal atık olarak görülen muz liflerinin jüt ve sisal gibi geleneksel liflere kıyasla daha yüksek dayanıklılık sunduğunu ortaya koydu.
Muz bitkisinin her hasat sonrası kesilen ve hektar başına 220 tona ulaşabilen su dolu gövdeleri, lojistik ve işleme süreçlerinin optimize edilmesiyle küresel tedarik zincirlerine dahil ediliyor. Fabrikalar, malzemenin hızlı bozulmasını önlemek amacıyla üretim tesislerini doğrudan tarım alanlarının yakınında kurarak taşıma maliyetlerini düşürüyor.
SN Applied Sciences’ta yayımlanan araştırmaya göre, mekanik yöntemlerle elde edilen muz gövdesi lifleri 570 megapaskal çekme dayanımına ulaştı. Yüzde 67 kristalleşme oranına sahip olan muz lifi; 249 megapaskal dayanım ve yüzde 43 kristalleşme oranına sahip jüt ile 350 megapaskal dayanım ve yüzde 46 kristalleşme oranına sahip sisal lifini geride bıraktı.
Laboratuvar ölçümlerinde ortalama 110 mikrometre çapında olduğu tespit edilen muz lifi, incelik bakımından 59 mikrometrelik jüt ile 205 mikrometrelik sisal arasında bir konumda yer alıyor.
KİMYASALSIZ ÜRETİM VE ULUSLARARASI BAŞARI
Tesislerde boyut ve nem oranına göre ayrıştırılan gövdeler, "dekortikasyon" adı verilen mekanik silindir ve bıçaklarla sıkıştırılıp kazınarak liflerinden ayrılıyor. Ağır kimyasal banyolar kullanılmadan yürütülen bu işlem, çevresel ayak izini ve atıksu arıtma maliyetlerini minimuma indiriyor. Lifler yıkama işleminin ardından, mekanik mukavemetin korunması için aktif sıcaklık kontrollü fırınlarda kurutuluyor.
Brezilya’daki SENAI Tekstil Teknolojisi Enstitüsü tarafından geliştirilen Banana Têxtil projesi, malzemenin büyük ölçekli dokuma sanayisindeki uygulanabilirliğini kanıtlayarak BRICS Çözüm Ödülleri'nde finale kaldı.
KULLANIM ALANARI SIRALANDI
Elde edilen lifler tekstil sektöründe pamukla harmanlanarak ipliğe dönüştürülürken, kompozit üretimi için keçe ve kağıt-ambalaj sanayisinde selüloz hamuru olarak kullanılıyor. Packaging Technology and Science’ta yayımlanan 2025 tarihli çalışmada, muz lifi ve arap zamkı karışımıyla üretilen ambalaj panolarının, geri dönüştürülmüş kağıt tepsilere kıyasla daha yüksek mekanik dayanıklılık sergilediği kaydedildi.
Lif çıkarma işleminin ardından geriye kalan meyve eti, özsu ve organik atıklar ise tesislerde biyogaz, kompost ve sıvı organik gübreye dönüştürülüyor. PubMed Central'da yer alan araştırmalar, bu ikincil ürünlerin sentetik gübre kullanımını azalttığını gösteriyor.
Sektör temsilcileri; yüksek su emme oranı, atıksu yönetimi ve çiftçi eğitimi gibi operasyonel engellere rağmen, muz lifinin sürdürülebilir tekstil ve ambalaj pazarındaki payının hızla arttığını bildiriyor.
