Günlük beslenmenin vazgeçilmezlerinden biri olan domates, yalnızca yemeklere lezzet katmıyor. İçeriğindeki güçlü antioksidan likopenin beyin sağlığı üzerinde de etkili olabileceği ortaya çıktı. İspanya'da gerçekleştirilen yeni bir klinik çalışmada, 3 ay boyunca her gün domates salçası tüketen sağlıklı yetişkinlerin bazı bilişsel testlerde daha iyi sonuçlar verdiği görüldü.
Kırmızı renginden sorumlu pigment olan likopen, vücutta güçlü bir antioksidan olarak görev yapıyor. Daha önce yapılan araştırmalar bu bileşiğin beyin dokusuna ulaşabildiğini ve nöroinflamasyonun azaltılmasına katkı sağlayabileceğini öne sürmüştü.
Araştırmacılar bu kez daha farklı bir sorunun peşine düştü: Likopen açısından zengin domates tüketimi, beynin çalışma biçimini ve bilişsel performansı değiştirebilir mi?
İspanya'daki Barselona Üniversitesi'nden Ricardo López-Solís liderliğindeki araştırma, bu soruya ilişkin dikkat çekici ancak henüz erken aşamada olan sonuçlar ortaya koydu.
HER GÜN 35 GRAM DOMATES SALÇASI TÜKETTİLER
Araştırmaya 42 sağlıklı orta yaşlı yetişkin katıldı. Katılımcılar, üç ay boyunca günlük 35 gram domates salçası tükettikleri bir beslenme döneminden geçti. Bununla düşük likopen içeren bir beslenme dönemi karşılaştırıldı.
Araştırma, katılımcıların kendi kontrolleri olduğu çaprazlama bir tasarımla gerçekleştirildi. İki farklı beslenme dönemi arasında ise bir aylık arındırma süreci uygulandı.
Araştırmacılar, çalışmanın başlamasından önce katılımcılardan domatesin yanı sıra karpuz, papaya, greyfurt ve guava gibi likopen açısından zengin diğer besinleri de tüketmemelerini istedi.
Üç aylık domates müdahalesinin ardından katılımcıların kanındaki likopen seviyelerinde belirgin bir artış tespit edildi.
Daha dikkat çekici sonuç ise bilişsel testlerde ortaya çıktı.
DİKKAT TESTLERİNDE GELİŞME GÖRÜLDÜ
Domates salçası tüketilen dönemin ardından katılımcıların seçici dikkat performansında artış görüldü. Çağrışımsal hafızada da hafif bir iyileşme gözlemlendi.
Araştırmacılar ayrıca kanda, beyin gelişimi ve sinir hücrelerinin işleyişiyle ilişkili BDNF proteininde sınırda bir artış tespit etti.
Çalışmanın küçük bir bölümünde yer alan 14 katılımcının beyinleri de tarandı. Görüntüleme sonuçları, domates tüketiminin ardından beynin farklı bölgelerini birbirine bağlayan bazı büyük ölçekli ağlarda değişiklikler olabileceğine işaret etti.
Özellikle ön-parietal ve işitsel ağlarda dinlenme halindeki bağlantılarda azalma gözlemlendi. Düşük likopen içeren beslenme döneminde ise dorsal dikkat ağındaki bağlantılarda azalma görüldü.
Araştırmacılara göre bu değişimler, beynin farklı ağları arasındaki gereksiz etkileşimleri azaltarak daha verimli bir çalışma düzenine geçmesiyle ilişkili olabilir.
SADECE 14 KİŞİ KATILDI
Araştırmanın sonuçları dikkat çekici olsa da bilim insanları bunların kesin bir neden-sonuç ilişkisi olarak değerlendirilmemesi gerektiğine dikkat çekiyor.
Bunun birkaç önemli nedeni bulunuyor.
Öncelikle beyin görüntüleme çalışmasına yalnızca 14 kişi katıldı. Bu nedenle elde edilen nörolojik bulguların daha büyük gruplarda doğrulanması gerekiyor.
Ayrıca araştırma körleme yapılmadan gerçekleştirildi. Başka bir ifadeyle, hem katılımcılar hem de araştırmacılar kimin domates salçası tükettiğini biliyordu. Bu durum, katılımcıların beklentilerinin veya testlere gösterdikleri çabanın sonuçları etkilemiş olabileceği ihtimalini tamamen ortadan kaldırmıyor.
Üstelik domates yalnızca likopen içeren bir besin değil. Antioksidanlar, vitaminler ve başka biyoaktif bileşikler de içeriyor. Bu nedenle gözlemlenen etkilerin doğrudan likopenden kaynaklandığını söylemek için henüz erken.
DAHA ÖNCEKİ ARAŞTIRMALAR DA BENZER SONUÇLARA İŞARET ETMİŞTİ
Yeni araştırmanın sonuçları, domates ve bilişsel işlev arasındaki olası ilişkiyi inceleyen önceki çalışmalarla genel olarak benzerlik gösteriyor.
Daha yaşlı yetişkinlerle yapılan önceki bir pilot çalışmada, karotenoid açısından zengin domates tozu içeren bir gıdanın plaseboya kıyasla işlem hızını, dikkati ve çalışma belleğini iyileştirdiği bildirilmişti.
Bir başka beş haftalık çalışmada ise domates tozu içeren karışık meyveli bir içeceğin yaşlı yetişkinlerin çalışma belleğini geliştirdiği, ancak seçici dikkat üzerinde aynı etkinin görülmediği belirlenmişti.
Bu sonuçların birbirinden farklı olması, domatesin beyin üzerindeki etkilerinin henüz tam olarak anlaşılmadığını gösteriyor.
PİŞMİŞ DOMATESTE LİKOPEN DAHA KOLAY KULLANILABİLİYOR
Domatesin nasıl tüketildiği de likopen açısından önem taşıyor.
İlginç şekilde, pişmiş domates bazı durumlarda çiğ domatese kıyasla daha fazla kullanılabilir likopen sağlayabiliyor. Bunun nedeni, pişirme sırasında ısının domatesin hücre duvarlarını parçalayarak likopenin vücut tarafından kullanılmasını kolaylaştırması.
Bu nedenle domates salçası, sos veya pişmiş domates gibi ürünler de likopen açısından önemli kaynaklar arasında yer alıyor.
Yine de bir kaşık domates salçasının beyni güçlendirdiğini ya da bilişsel gerilemeyi önlediğini söylemek için henüz yeterli kanıt bulunmuyor.
Araştırmacılar, domates tüketimiyle beyin bağlantıları arasındaki ilişkinin gerçekten anlamlı olup olmadığını ortaya koymak için daha geniş katılımlı ve daha uzun süreli çalışmalara ihtiyaç olduğunu vurguluyor.
Şimdilik elde edilen sonuçların söylediği şey daha sınırlı: Domates ve özellikle likopen, beynin işleyişi üzerinde araştırılmaya değer bir etkiye sahip olabilir.
