Avrupa ülkeleri, Hürmüz Boğazı'nda deniz taşımacılığını düzenleyen Birleşmiş Milletler kuruluşu Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO) destekli ve zorunlu olmayan seyir ücretleri alınmasını içeren teklifleri inceliyor.
Umman, İngiliz hukukçularla birlikte Malakka Boğazı prensiplerini Hürmüz Boğazı'na uyarlayan bir teklif geliştirdi ve hukuk uzmanlarını planı detaylıca anlatmaları için Tahran'a göndermeyi teklif etti.
İran devlet medyası, Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi'nin boğaz ve sevkiyat güvenliği konularını görüşmek üzere Umman'a gideceğini bildirdi.
İngiltere Başbakan Yardımcısı David Lammy, zorunlu geçiş ücretlerinin felaketle sonuçlanacağını belirtirken, bazı kabine üyeleri Malakka Boğazı ve Manş Denizi gibi doğal su yollarında belirli seyir hizmetleri için ödeme sistemlerinin uygulandığına dikkat çekti.
Gelişmeler, ABD yetkililerinin İran'dan boğazın açık olduğuna ve gemilere saldırılmayacağına dair kamuoyuna açıklama yapmasını talep ettiği bir döneme denk geldi.
İran'ın Boğaz geçişlerinden para almasını istemediği bir dönemde değerledirilen bu hamlenin ABD'de tepki ile karşılanması bekleniyor.
KÖRFEZ'DE YANKI UYANDIRDI
Hürmüz'deki seyir sularının büyük bölümünü kontrol eden ve zorunlu ücrete karşı çıkan Umman'ın planına karşılık, Katar Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Macid el-Ensari, İran'a uluslararası deniz hukukuna aykırı şekilde egemenlik verilmesinin radikal unsurlara rehin olmak anlamına geleceğini savundu.
Tahran'da ise Devrim Muhafızları Ordusu bünyesinde, ABD'nin Şubat ayındaki saldırılarını gerekçe göstererek uluslararası deniz hukukunu reddedenler ile iş birliği yapmak isteyenler arasında bir bölünme yaşandığı belirtiliyor.
Londra'da düzenlenen IMO Konseyi toplantısında Umman delegesi Hamis bin Muhammed El Şamahi, transit geçiş hakkının uluslararası hukukla garanti altına alındığını ve geçiş ücretlerini desteklemediklerini, ancak deniz güvenliğini artıracak gönüllü düzenlemelerin faydalı olacağını ifade etti.
Toplantıda bazı Körfez ve Avrupa ülkelerinin İran'ı kınama önergesi Rusya ve Çin tarafından desteklenmedi.
Rusya önergenin krizin temel nedenlerini görmezden geldiğini belirtirken, Çin metni tek taraflı bulduğunu açıkladı.
NE OLMUŞTU?
Bu diplomatik hareketlilik, ABD'nin İran'ın gemileri taciz etme yeteneğini yok etmek amacıyla ülkenin güneyindeki 150'den fazla hedefi vurmasının ve İran'ın Kuveyt ile Bahreyn'deki ABD üslerine karşılık vermesinin ardından geldi.
ABD Başkanı Donald Trump ise sosyal medyadan geçici ateşkes anlaşmasının bittiğini ancak kalıcı barış için görüşmelerin süreceğini belirtti.
Trump, saldırıların daha da şiddetleneceğini duyurdu ve İran'a karşı kaldırılan yaptırımları yeniden devreye sokarken yeni yaptırımları da üzerine ekledi.
Washington ve Tahran arasında geçen ay imzalanan mutabakat zaptının 5. maddesi, İran'ın ticari gemilerin güvenli geçişini sadece 60 gün boyunca ücretsiz sağlamasını öngörüyordu.
ABD, bu zaptın gemilerin sadece İran'ın izniyle geçebileceği anlamına gelmediğini savunurken, Devrim Muhafızları Ordusu taahhütlerini yerine getirdiğini iddia ediyor.
IMO Genel Sekreteri Arsenio Dominguez'in mahsur kalan denizcilerin tahliyesi için önerdiği güney rotası anlaşması Tahran tarafından iptal edilirken, ABD Merkez Komutanlığı mayıs başından bu yana güney rotasından 800'den fazla ticari geminin güvenli geçişine yardımcı olduğunu açıkladı.
Diplomatlar, Tahran'ın tüm gemileri kuzey rotasına mı zorladığını yoksa güney rotası için kendi izin şartını mı getirdiğini anlamaya çalışıyor.
