Mozambik’te Zambezi Nehri üzerinde kurulan Cahora Bassa Barajı, inşa edildiği dönemden bu yana Güney Afrika’nın en büyük enerji projelerinden biri olmayı sürdürüyor. 6 Aralık 1974’te nehrin akışının kesilmesiyle oluşan baraj, 270 kilometre uzunluğunda devasa bir rezervuar meydana getirdi.
KAYA İÇİNE OYULDU
Tete şehrinin 120 kilometre yukarısındaki dar bir boğazda inşa edilen baraj, her iki yakadaki doğal kaya oluşumlarına dayanacak şekilde tasarlandı. Çift eğrilikli kemer biçimindeki 171 metre yüksekliğindeki beton duvar, su basıncını vadinin yamaçlarına aktarıyor. 303 metrelik tepe uzunluğuna sahip barajda yaklaşık 450 bin metreküp beton kullanıldı. Oluşan rezervuar ise yaklaşık 52 milyar metreküp su depolayabiliyor.
Santralin ana güç binası ise nehir kıyısındaki kayaların içine kazılan dev bir mağaraya yerleştirildi. Rezervuardan gelen su, beş ayrı boru aracılığıyla türbinlere ulaşıyor. Yaklaşık 2.000 megavat kurulu güce sahip santralde üretilen elektrik, suyun tüneller üzerinden yeniden nehre bırakılmasıyla enerji üretim döngüsünü sürdürüyor.
1414 KİLOMETRELİK ELEKTRİK HATTI
Santralde üretilen elektrik, önce 220 bin volta yükseltilerek 6 kilometre uzaklıktaki Songo İstasyonu’na gönderiliyor. Burada uzun mesafeli iletimdeki kayıpları azaltmak için Yüksek Voltajlı Doğru Akıma (HVDC) dönüştürülen enerji, iki ayrı hat üzerinden 1.414 kilometre taşınarak Güney Afrika’daki Apollo İstasyonu’na ulaşıyor.
Apollo’da yeniden alternatif akıma çevrilen elektrik, 275 bin voltluk şebeke üzerinden dağıtılıyor. İletim ve dönüşüm kayıplarının ardından Güney Afrika şebekesine yaklaşık 1.800 megavat güç aktarılıyor. İlk ünitesi 1975’te devreye giren santral, beşinci ünitenin 1979’da açılmasıyla tam kapasiteye ulaştı.
SAVAŞTA TAHRİP EDİLDİ
Mozambik İç Savaşı sırasında stratejik hedef haline gelen elektrik hatları, saldırılar ve mayınlar nedeniyle 1985’ten itibaren Güney Afrika’ya düzenli enerji iletimini durdurdu. Baraj çalışmaya devam etse de iletim altyapısındaki yıkım nedeniyle enerji akışı yıllarca kesintiye uğradı.
Savaşın ardından yaklaşık 900 kilometrelik hat yeniden kontrol edilerek yıkılan direk, iletken ve izolatörler yenilendi. Mayın temizliği ve istasyonlardaki modernizasyon çalışmalarının tamamlanmasının ardından Cahora Bassa, 1997’de Güney Afrika şebekesine yeniden elektrik sağlamaya başladı.
BÖLGEYİ DEĞİŞTİREN PROJE
Temelleri 1969’da Portekiz sömürge yönetimi döneminde atılan proje, Mozambik’in bağımsızlığının ardından yapılan anlaşmalarla ülkenin mülkiyet yapısına dahil edildi. Elektrik gelirlerinin kalkınma projelerinde kullanılması hedeflenirken, barajın oluşturduğu dev rezervuar Zambezi Vadisi’ndeki tarım, balıkçılık ve doğal taşkın düzeninde de kalıcı değişikliklere yol açtı.
