CNN'in üst düzey İranlı güvenlik kaynaklarına dayandırdığı habere göre Tahran yönetimi; ham petrol ticaretini Çin yuanı ile yapmaları şartıyla, Orta Doğu dışındaki 8 ülkeye Hürmüz Boğazı'ndan güvenli geçiş izni vermeyi müzakere ediyor.
Dünyanın en önemli enerji darboğazında tam kapsamlı bir ablukadan, "seçici ve siyasi" bir geçiş sistemine evrilen bu strateji, ABD ve Çin'i doğrudan karşı karşıya getirme riski taşıyor.
MASADAKİ 8 ÜLKENİN ADI VERİLMEDİ
CNN'in 17 Mart tarihli raporuna göre, İran mevcut askeri abluka önlemlerini sürdürürken, deniz trafiğini "Yuan" şartına bağlayan daha kapsamlı bir kontrol sistemi tasarlıyor. Müzakere masasında Orta Doğu dışından 8 ülkenin bulunduğu belirtilse de, bu ülkelerin isimleri güvenlik gerekçesiyle açıklanmadı. Ancak yabancı medyadaki haberler, bazı ülkelerin bu şartı prensipte kabul ederek görüşmelere çoktan başladığına işaret ediyor.
Yuan anlaşmalarının resmileşip resmileşmediği henüz netlik kazanmasa da, sahada dikkate değer bir hareketlilik var. Pakistan ve Hindistan da dahil olmak üzere bazı ülkelere ait ticari gemilerin, Hürmüz Boğazı'ndan art arda ve güvenli bir şekilde geçmeyi başardığı raporlandı.
Bu gemilerin, uluslararası sular yerine doğrudan İran kıyı şeridine olağandışı bir yakınlıkta seyrederek boğazı geçmesi, İran donanmasının özel bir izni ve koruması altında hareket ettiklerini gösteriyor.
'SİYASİ BİR KONTROL SİSEMİ KURULDU'
Batılı analistler, İran'ın dron ve füze saldırıları yapmak yerine müttefiklerine "özel koridorlar" açtığı görüşünde birleşiyor:
Harrison Prettet (CSIS Asya Denizcilik Şeffaflık Girişimi): "Bu kıyı rotasının kullanımı, açıkça İran'ın belirli gemilerin geçişini önceden onaylamasıyla bağlantılı."
Natasha Caneva (JP Morgan Analisti): "Bu durum, tamamen İran ile yapılan siyasi anlaşmalara ve tavizlere dayanan fiili bir boğaz kontrol sistemi yarattı."
ÇİN ENDİŞELİ
Beklenenin aksine, Çinli uzmanlar yuanın küreselleşmesine hizmet edecek bu hamleye oldukça temkinli, hatta endişeli yaklaşıyor.
Çin Halk Üniversitesi'nden Wang Yiwei, bu hamlenin tam ablukadan daha gerçekçi olduğunu ancak Çin'i istemediği daha geniş jeopolitik çatışmaların tam merkezine sürükleyebileceğini belirtiyor.
SCMP'ye isminin gizli kalması şartıyla konuşan Çinli bir diplomatik uzman ise uyardı: "Küresel ham petrolün büyük çoğunluğu yuan ile fiyatlandırılmıyor. İran'ın talebine boyun eğen ülkeler veya şirketler, ABD ve İsrail'in gözünde 'siyasallaşmış' sayılacak ve çok sert siyasi/ekonomik karşı önlemlerle yüzleşmek zorunda kalacaklardır."
