Fransa'daki Tours Üniversitesi ile ABD'deki Virginia Tech’ten araştırmacıların ortak yürüttüğü ve Journal of Experimental Biology dergisinde yayınlanan yeni çalışma, sivrisineklerin dünyaca ünlü sivrisinek ilaçlarının kokusunu "çekici" bulmayı öğrenebildiğini ortaya koydu.
Araştırmaya göre sivrisinekler, sprey sıkılmış kişileri hafızalarına kazıyıp özellikle onları ısırmaya yönelebiliyor.
Gizemi çözülemeyen madde: DEET
1940'larda ABD ordusu tarafından geliştirilen ve bugün piyasadaki neredeyse tüm sivrisinek spreylerinde bulunan DEET adlı kimyasal madde, onlarca yıldır sivrisineklere karşı en etkili zırh olarak kabul ediliyor. Tours Böcek Biyolojisi Enstitüsü'nden araştırma lideri Claudio Lazzari, çarpıcı bir gerçeği itiraf ediyor:
"DEET gibi aktif maddelerin sivrisinekleri tam olarak 'neden ve hangi mekanizmayla' uzaklaştırdığını hala kesin olarak bilmiyoruz."
Sivrisineklere 'Pavlov'un Köpeği' deneyi yapıldı
Araştırma ekibi, sivrisineklerin zihinsel kapasitesini ölçmek için tıp tarihinin en ünlü şartlandırma yöntemi olan "Pavlov'un Köpeği" deneyini böceklere uyarladı. Bilindiği üzere Pavlov, köpeklere her mama verdiğinde zil çalarak bir süre sonra köpeklerin sadece zil sesini duyduğunda bile (ortada mama yokken) salya akıtmasını sağlamıştı.
Bilim insanları, ölümcül hastalıklar taşıyabilen Sarı Humma Sivrisinekleri üzerinde şu 2 aşamalı deneyi gerçekleştirdi:
1. Aşama: Kan ve kimyasal eşleştirmesi
Sivrisineklere, kumaş bir ağın arkasına gizlenmiş sıcak koyun kanı ziyafeti sunuldu. Böcekler kanı emerken, son 10 saniyede ortama sivrisinek ilacı maddesi (DEET) kokusu salındı. Bu işlem 3 kez tekrarlandı. Böylece sivrisineklerin zihninde "Bu koku "lezzetli bir akşam yemeği" kodu oluşturuldu.
2. Aşama: Ortada kan yokken saldırı
Daha sonra ağın arkasındaki kan tamamen kaldırıldı ve ortama sadece DEET kokusu verildi.
Normalde bu kokudan kaçması gereken sivrisineklerin %60'ından fazlası, kokuyu alır almaz çılgınca kumaşı delip ısırmaya çalıştı.
İlaçlı eli seçtiler: 'Beyinleri yeniden programlanıyor'
Deneyin son aşamasında bir araştırmacı, bir eline sivrisinek spreyi sıktı, diğer elini ise tamamen boş bıraktı ve her iki elini de sivrisineklerin olduğu bölmeye uzattı. Sivrisinekler, üzerinde kimyasal koruyucu olan sprey sıkılmış eli iştahla tercih etti.
Virginia Tech’ten çalışmanın ortak yazarı Clement Vinauger, durumu şöyle açıklıyor:
"Sivrisineğin beyninin, yaşadığı deneyimlere dayanarak bu kaçma tepkisini tamamen tersine çevirebildiğini (yeniden programlayabildiğini) kanıtladık. Bir böceğin geçmişte ne öğrendiği, üzerindeki kimyasalın uzaklaştırma etkisi kadar önemlidir."
Spreyleri tamamen çöpe mi atacağız?
Araştırma lideri Claudio Lazzari, bu sonuçların laboratuvardaki "çok özel ve yapay şartlandırma koşulları" altında elde edildiğini belirterek okuyucuların içini rahatlatacak bir şerh düştü: Bu çalışma, DEET maddesinin genel koruyuculuk başarısını temelden sorgulatmıyor.
Araştırma, sivrisineklerin bir bölgede sürekli aynı kimyasala maruz kalıp hayatta kalmayı başarmaları halinde, o kimyasala karşı sadece direnç kazanmakla kalmayıp, onu bir gıda sinyali olarak algılamaya başlayabilecekleri konusunda küresel sağlık otoritelerine çok ciddi bir uyarı niteliği taşıyor.
