ERDOĞAN SÜZER/ANKARA
Merkez Bankası, halkın mutfağını yangın yerine çeviren temel gıda zamlarının arkasında yatan nedenleri bulup tek tek açıkladı. Mutfakta yaşanan pahalılık yüzünden halkın enflasyonla mücadeleye yeterince inanmadığı mesajını veren Merkez Bankası, gıdada zam sağanağına neden olan 6 temel sorunu çözmesi için iktidara çağrı yaptı.
Merkez Bankası, halkın tarımsal ürünlerde karşılaştığı zam sağanağının nedenlerini ‘Gıda Enflasyonunda Arz ve Maliyet Dinamikleri’ isimli teknik çalışmayla ortaya koydu. Bu yıl bir çok tarımsal üründe belirgin bir üretim artışı yaşanmasına rağmen gıda enflasyonunun marttan itibaren yükseliş eğilimine girdiği belirtilen çalışmada gübre, enerji (akaryakıt) ve hayvan yemi gibi savaşla bağlantısı güçlü kalemlerdeki maliyet artışlarının gıda enflasyonunda etkili olduğu ifade edildi.
Bununla birlikte girdi maliyetlerindeki artışın gıda enflasyonunda gözlenen yükselişi açıklamakta tek başına yeterli olmadığını belirleyen Merkez Bankası, zam sağanağının yüksek ‘girdi maliyetleri’ dışında kalan 5 nedenini şöyle sıraladı:
1-Ürün ve bölge bazında arzın zamanlaması. (Üretim planlamasındaki yanlışlıklar ile aracıların ürünü piyasaya zamanında sürmemesi gibi sorunlara işaret ediliyor.)
2-Üreticiden tüketiciye uzanan zincirdeki fiyat oluşumu. (Fahiş aracı zamları)
3-Depolama ve dağıtım koşulları. (Fire kaybından kaynaklanan zamlar)
4-Piyasadaki rekabet yapısı. (Aşırı karları frenleyecek rekabetin olmaması)
5-Fiyatlama davranışları. (Tarladan markete uzanan zincirdeki keyfi yüksek fiyatlandırmalar)
HALK SERT FİYAT ARTIŞLARI YAŞIYOR
Merkez Bankası, çarşı pazarda yüksek gıda zamlarıyla karşılaşan halkın yaşadığı olumsuz psikolojiye işaret ederken, “Hanehalkının yüksek frekansta gözlemlediği temel gıda ürünlerindeki ‘sert fiyat artışları’ enflasyon algısı ve beklentileri üzerinde yüksek bir etki yaratabilmektedir. Bu durum fiyatlama davranışlarında geçmiş enflasyona duyarlılığı ve tedbir amaçlı fiyat güncellemelerini besleyerek dezenflasyonun beklentiler kanalı üzerinden güçlenmesini sınırlayabilmektedir” uyarısında bulundu.
MÜCADELEYİ ZORLAŞTIRIYOR
Merkez Bankası raporunda, gıda enflasyonunda yaşanan yüksek seyir ve oynaklığın dezenflasyon sürecini çok zorlaştırdığını belirtti. Raporda, “Taze meyve ve sebzenin tüketici sepetindeki ağırlığı ve fiyat hareketlerinin büyüklüğü, kısa süreli şokların dahi manşet ve gıda enflasyonunda belirgin dalgalanmalara yol açmasına neden olmaktadır” tespitini yapan Merkez Bankası, sık ve yüksek oranlı fiyat değişimlerinin enflasyondaki düşüşün kalıcılığı konusundaki belirsizliği artırdığı uyarısı yaptı.
