Kripto ve Silikon Vadisi milyarderleri tarafından fonlanan ütopik bir şehir projesi Praxis'in kurucusu, kendi yasaları ve vergi sistemi olan bir milyonerler topluluğu kurmak için Grönland'ı satın almayı düşündü. Hukuki ve siyasi engeller nedeniyle proje sonunda Uruguay'a yöneldi.
Bazı insanlar yeni bir ev bulmak için aylar harcar. Praxis'in kurucu ortağı ve CEO'su Dryden Brown ise diğer milyonerlerle birlikte, kendi yasaları ve vergi sistemi olan yeni bir şehir kurmak için yıllarca uygun yer aradı.
Brown'ın şehir devleti için değerlendirdiği seçenekler arasında Akdeniz kıyıları ve hatta Grönland'ı satın alma fikri bile vardı. Brown, Grönland'a giderek adayı satın alma girişiminde bulundu, ancak Danimarkalı yetkililerin olumsuz yaklaşımının ardından ekip, daha az dikkat çeken bir seçenek olan Uruguay'da karar kıldı.
Bir sohbet odasında doğan şehir
Praxis fikri; anarko-kapitalist milyonerler, kripto para meraklıları ve Manhattan'daki teknoloji çevrelerinin Discord, Telegram ve Signal gruplarında şekillendi.
Proje, kripto para borsası Coinbase'in eski baş teknoloji sorumlusu Balaji Srinivasan'ın "ağ devleti" fikrinden ilham aldı. Srinivasan, Ağ Devleti: Yeni Bir Ülke Nasıl Kurulur adlı kitabında, ortak değerlere ve yeterli finansal güce sahip çevrim içi bir topluluğun bir bölge satın alarak kendi topluluğunu oluşturabileceği ve zamanla diğer ülkelerden tanınma talep edebileceği bir model ortaya koyuyor.
Praxis'in internet sitesinde, projeye taşınmaya istekli 4 binden fazla kişinin bulunduğu belirtiliyor.
The New York Times'ın haberine göre Brown, pandemi döneminde internette "bazı tuhaf sağcı şeyler" okumaya başladığını söylüyor. Daha sonra internet üzerinden tanıştığı bu çevreden insanları partilere götüren Brown, projeyi zamanla büyüttü. Üyelerin projeye bağlılıklarını göstermek için kullandığı "çelik vizeler" de bu süreçte ortaya çıktı.
Praxis, 2023 yılına gelindiğinde Sam Altman, Peter Thiel ve kripto para borsası FTX'in kurucusu Sam Bankman-Fried gibi isimlerle bağlantılı şirketler ve risk sermayesi fonlarından yaklaşık 20 milyon dolarlık yatırım toplamıştı.
Akdeniz'den Grönland'a uzanan arayış
"Praxis" adının Yunanca kökenine uygun olarak ilk planlar Akdeniz'e odaklandı. The Wall Street Journal'ın haberine göre ilk proje, yaklaşık 400 hektarlık bir alanda 10 bin "Praxis çalışanını" barındıracak bir şehir kurmayı öngörüyordu.
Ekip, bölgenin aktif çatışma alanlarına fazla yakın olduğu gerekçesiyle bu seçeneği eledi.
Bunun üzerine Brown rotasını Arktik bölgesine çevirdi ve Grönland'a gitti. Amacı oldukça sıra dışıydı: Grönland'ı satın almak.
Brown, daha sonra TechCrunch'a yaptığı açıklamada Grönlandlıların satın alınma fikrine yaklaşımının "neredeyse küçümseyici" olduğunu söyledi.
Grönlandlıları ikna etmek mümkün olsaydı bile önünde başka bir hukuki engel daha bulunuyordu. Danimarka'nın 2009 tarihli Özerklik Yasası'na göre Grönland'ın bağımsızlığı için Grönland parlamentosunun onayı, referandum ve Danimarka parlamentosunun onayı gerekiyor. Dolayısıyla bu şartlar yerine getirilmeden Brown'ın Arktik bölgesindeki şehir planını hayata geçirmesi mümkün görünmüyordu.
Neden Uruguay?
Praxis'in yeni adresi olarak Uruguay'ın seçilmesinde ülkenin siyasi istikrarı, hukuki çerçevesi ve yeni yerleşenlere sunduğu vergi avantajları etkili oldu.
Uruguay, yeni vergi mukimlerine belirli koşullar altında 11 yıla kadar uzanan vergi avantajları sunuyor. Brown ise ülkeyi "Güney Amerika'da İsviçre" olarak tanımlıyor ve bölgenin sörf olanaklarını da özellikle vurguluyor.
Praxis'in Uruguay'a yönelmesi, bölgede hâlihazırda devam eden başka bir gayrimenkul projesiyle de bağlantılı. Brown, fütüristik, yüksek bağlantılı ve çevresel açıdan sürdürülebilir bir şehir vizyonuna sahip +Colonia projesiyle birlikte çalışmayı planlıyor.
Javier Milei'nin eski ekonomi danışmanı ve +Colonia'nın destekçisi Eduardo Bastitta, Forbes Uruguay'a yaptığı açıklamada, Praxis'in projenin ilk yıllarında yaklaşık 1 milyar dolarlık yatırım öngördüğünü söyledi. Projenin, Uruguay'ın güneyindeki ve Buenos Aires'e yaklaşık 45 kilometre uzaklıktaki Colonia del Sacramento'da kurulması planlanıyor.
Arjantin'e yakınlık da hesapta
Projenin Arjantin'e yakın olması da planın önemli unsurlarından biri. Bastitta, Forbes'a yaptığı açıklamada bölgenin olası küresel çatışmalara karşı konumuna dikkat çekerek, Avrupa ve Orta Doğu'daki bazı merkezlere kıyasla Güney Amerika'nın daha uzak bir konumda olmasının avantaj sağlayabileceğini savundu.
Son dönemde bazı teknoloji milyarderlerinin Arjantin ve çevresini olası bir güvenli bölge olarak değerlendirdiğine ilişkin haberler de yayımlandı. Peter Thiel'in Buenos Aires'e taşınması da bu kapsamda gündeme geldi.
Şimdilik ortada kesinleşmiş bir şehir yok
Praxis ile +Colonia arasında şu aşamada imzalanan anlaşma büyük ölçüde bağlayıcı olmayan bir mutabakat niteliğinde. Bastitta da arazi satın alımının henüz kesinleşmediğini kabul ediyor.
Buna rağmen proje için takvim oluşturulmuş durumda. Praxis, ilk sakinlerin 2027'nin ortalarında bölgeye taşınmasını bekliyor.
Brown ise Uruguay'ın mevcut yasalarına uyacağını ve en azından şimdilik kendi hükümetini kurma talebinde bulunmayacağını söylüyor.
Ancak projenin önünde hâlâ önemli soru işaretleri bulunuyor.
Cornell Üniversitesi tarihçisi ve Macera Kapitalizmi: Sömürgecilikten Kurtulma Çağından Dijital Çağa Özgürlükçü Çıkışın Tarihi kitabının yazarı Raymond Craib, bu tür özel şehir ve şehir devleti projelerinin şimdiye kadar beklenen başarıya ulaşamadığını belirtiyor.
Bunun örneklerinden biri Honduras'taki özel şehir projesi Próspera. Honduras yönetiminin projeyi destekleyen yasal düzenlemeyi yürürlükten kaldırmasının ardından yaşanan anlaşmazlık uluslararası tahkime taşındı.
Praxis'in Uruguay projesi de şimdilik plan ve yatırım aşamasında. Grönland'dan Akdeniz'e, oradan da Uruguay'a uzanan arayışın sonunda ortaya nasıl bir şehir çıkacağı ise önümüzdeki yıllarda belli olacak.
