Araştırmacılar, yılan ısırıkları nedeniyle dünya genelinde hayatını kaybedenlerin sayısının önceki tahminlerin çok üzerinde olabileceğini ortaya koydu. Yeni çalışmaya göre her yıl 2,1 ila 7 milyon kişi yılan zehri nedeniyle zehirleniyor, 274 bin ila 513 bin kişi ise yaşamını yitiriyor olabilir.
Yılan ısırıkları çoğu zaman nadir görülen bir ölüm nedeni olarak değerlendiriliyor, ancak yeni bir araştırma, dünya genelindeki gerçek tablonun çok daha ağır olabileceğine işaret ediyor.
Araştırmacıların hesaplamalarına göre her yıl 2,1 ila 7 milyon insan yılan ısırması sonucu zehirleniyor. Bu vakaların 274 bin ila 513 bini ölümle sonuçlanıyor. Söz konusu rakamlar, daha önce yapılan küresel tahminlerin oldukça üzerinde.
Birçok ölüm resmi kayıtlara girmiyor
Yılan ısırıklarına bağlı ölümlerle ilgili önceki tahminler büyük ölçüde hastanelerden elde edilen verilere dayanıyordu. Bu yöntem, özellikle sağlık hizmetlerine erişimin kısıtlı olduğu bölgelerde önemli bir sorunu beraberinde getiriyor.
Çünkü yılan tarafından sokulan birçok kişi hastaneye hiç ulaşamıyor. Bazı kurbanlar geleneksel şifacılara başvuruyor, bazıları hastaneye ulaşamadan hayatını kaybediyor. Özellikle düzenli sağlık ve ölüm kayıtlarının tutulmadığı bölgelerde meydana gelen vakalar ise istatistiklere hiç yansımıyor.
Bu nedenle araştırmacılar, yılan ısırıklarının gerçek küresel yükünün uzun yıllardır olduğundan düşük tahmin edildiğini düşünüyor.
Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) de yılda 81 bin ila 138 bin kişinin yılan ısırıkları nedeniyle hayatını kaybettiğini tahmin ediyor. Kurum, bu rakamların gerçek ölüm sayısını olduğundan düşük yansıtıyor olabileceğine dikkat çekiyor. Yeni çalışma da bu ihtimali güçlendiriyor.
79 ülkeden veriler incelendi
Araştırmada, 2007 ile Mart 2025 arasında yayımlanan yılan ısırıklarıyla ilgili bilimsel çalışmalar kapsamlı biçimde incelendi. Araştırmacılar toplam 90 veri kaynağından yararlandı.
Zehirlenmelere ilişkin güvenilir verilere 79 ülkeden, ölümlere ilişkin verilere ise 70 ülkeden ulaşıldı. Daha sonra bu veriler; iklim, tarım faaliyetleri, yoksulluk, kentleşme, cinsiyet eşitsizliği ve tıbbi açıdan önemli zehirli yılan türlerinin yayılımı gibi çok sayıda faktörle birlikte değerlendirildi.
Araştırmacılar, istatistiksel bilgisayar modelleri kullanarak 2 farklı senaryo oluşturdu. İlkinde eksik bildirilen vakaların sayısı daha düşük kabul edilirken, ikinci senaryoda kayıt dışı kalan vaka ve ölümlerin çok daha fazla olabileceği varsayıldı.
Bu hesaplamalar sonucunda, dünya genelindeki yılan ısırığı kaynaklı zehirlenme ve ölüm sayısının önceki tahminlerin oldukça üzerinde olabileceği görüldü.
En büyük yük yoksul bölgelerde
Yılan ısırıkları özellikle sağlık hizmetlerine erişimin sınırlı olduğu yoksul bölgelerde ciddi bir halk sağlığı sorunu oluşturuyor.
En muhafazakar tahminlere göre bile yılan ısırıkları, dünya genelinde kuduzdan yaklaşık dört kat daha fazla insanın ölümüne yol açıyor olabilir. Buna rağmen konu, benzer ölçekte can kaybına neden olan diğer hastalıklar kadar dikkat çekmiyor.
Vakaların ve ölümlerin neredeyse yarısının Sahra Altı Afrika'da meydana geldiği tahmin ediliyor. Güney ve Güneydoğu Asya da yılan ısırıklarından en fazla etkilenen bölgeler arasında bulunuyor. Dünya genelinde en yüksek kurban sayısının ise Hindistan'da olduğu belirtiliyor.
Seyahat edenler nelere dikkat etmeli?
Yılanların yaygın olduğu bölgelere seyahat edenlerin özellikle doğa yürüyüşleri sırasında, açık havada çalışırken veya basit konaklama yerlerinde kalırken daha dikkatli olması gerekiyor.
Yılan ısırığı riskini azaltmak için çalı, taşlık alanlar ve sıcak kayalar gibi yılanların saklanabileceği yerlerden uzak durulması, mümkün olduğunda ayak bileklerini örten sağlam ayakkabılar giyilmesi öneriliyor.
Bir yılanla karşılaşıldığında ise hayvana yaklaşmamak ve onu köşeye sıkıştırmamak gerekiyor. Yılana mümkün olduğunca sakin biçimde uzaklaşabileceği bir alan bırakılması en güvenli yaklaşım olarak öne çıkıyor.
Yılan sokarsa ne yapılmalı?
Yılan ısırması durumunda vakit kaybetmeden tıbbi yardım alınması büyük önem taşıyor. Zehrin etkileri yılanın türüne göre değişebilmekle birlikte nefes almada güçlük, kanama, doku hasarı ve dolaşım sorunları gibi ciddi sonuçlara yol açabiliyor.
Hastanede öncelikle zehrin neden olduğu belirtiler kontrol altına alınırken, sorumlu yılan türünün belirlenmesi mümkünse uygun panzehir (antivenom) uygulanabiliyor. Bu nedenle ısıran yılanı yakalamaya veya öldürmeye çalışmak yerine, güvenli bir mesafeden görünüşünü hatırlamak ya da mümkünse uzaktan fotoğrafını çekmek sağlık ekiplerinin doğru tedaviyi belirlemesine yardımcı olabilir.
