İsrail'deki doğa parklarında gece pikniği yapmak, ateş yakmak ve yıldızların altında vakit geçirmek alışılmadık bir durum değil. Geçen hafta sonu Kudüs yakınlarındaki Yahudiye Tepeleri'nde bulunan Begin Parkı'nda yaşananlar, sıradan bir piknikten çok daha fazlasıydı.

İsrail Eski Eserler Kurumu (IAA) müfettişlerinin tespitine göre 6 kişilik grup, tarihi eserleri ortaya çıkarmak ve ele geçirmek amacıyla önceden planlanmış bir operasyon yürütüyordu. Şüphelilerden bazıları piknik hazırlığı yaparak çevredekilerin dikkatini çekmemeye çalışırken diğerleri yerin 9 metre altındaki eski bir su sarnıcında kazı yapıyordu.

Kaçak kazı, arkeolojik eser hırsızlığını önlemeye yönelik özel birimin düzenlediği operasyonla ortaya çıkarıldı. Operasyona birimin direktörü Amir Ganor liderlik etti.

Piknik malzemelerinin arasında kazı ekipmanları da vardı

Yetkililere göre şüpheliler, kazı için oldukça kapsamlı bir hazırlık yapmıştı. Yanlarında yiyecek ve piknik malzemelerinin yanı sıra elektrikli kırıcı, matkap, çeşitli kazı aletleri, aydınlatma ekipmanları ve jeneratör getirmişlerdi.

Kaynak olarak ekle

9 metre derinliğindeki sarnıca ulaşmak için uzun bir merdiven kullanan grup, bu ekipmanlar sayesinde karanlıkta çalışarak tarihi yapıdan eser çıkarmaya çalışıyordu.

Kazının yapıldığı yer, Begin Parkı sınırları içindeki Horvat Adash arkeolojik alanıydı. Khirbet Abu Adas adıyla da bilinen bölge, yaklaşık bin yıl boyunca yerleşim yeri olarak kullanılması nedeniyle önemli bir tarihi mirasa sahip.

Bölgedeki yerleşimin geçmişi, MÖ 1. yüzyıldaki İkinci Tapınak dönemine kadar uzanıyor. Alan, MS 8. yüzyıldaki erken İslam dönemine kadar kullanılmaya devam etti. Bu nedenle bölgede yapılacak izinsiz kazılar, yalnızca tarihi eserlerin çalınmasına değil, geçmişe ilişkin önemli bilgilerin de yok olmasına yol açabiliyor.

Tarihi mirasta geri dönüşü olmayan hasar

Operasyonda yakalanan altı şüphelinin, arkeolojik alana zarar vermek suçlamasıyla yargılanması bekleniyor. İsrail yasalarına göre gerekli izinler alınmadan arkeolojik kazı yapmak yasak. Bu suçu işleyenler beş yıla kadar hapis cezasıyla karşı karşıya kalabiliyor.

Yetkililer, kaçak kazıların en büyük tehlikesinin yalnızca tarihi eserlerin çalınması olmadığını vurguluyor. Kazı sırasında tarihi katmanların bozulması ve buluntuların yerlerinden çıkarılması, eserlerin hangi döneme ve hangi koşullara ait olduğunu anlamayı da zorlaştırıyor.

İsrail Eski Eserler Kurumu yetkilisi Amir Ganor, bu tehlikeye dikkat çekerek şu uyarıda bulundu:

"Antik katmanlar tahrip ediliyor, buluntular yerinden oynatılıyor ve arkeolojik bağlamlarından ayrılıyor. Sonuç olarak, asla geri getirilemeyecek değerli tarihi bilgiler kayboluyor."

Binlerce yıllık geçmişe sahip İsrail, arkeolojik alanlar bakımından dünyanın en zengin bölgelerinden biri olarak kabul ediliyor. İnsan atalarının bölgede bıraktığı izler en az iki milyon yıl öncesine uzanırken, bölge daha sonraki dönemlerde Yahudilik, Hristiyanlık ve İslam açısından da önemli bir merkez haline geldi.

Bu zengin miras, uzun yıllardır kaçak kazı yapan define avcılarının hedefinde. Bazı kişiler tarihi alanlarda ağır iş makineleri kullanarak kazı yapıyor. Bu yöntemler, geniş çaplı ve onarılması mümkün olmayan tahribata neden olabiliyor.

Kaçak kazılara karşı operasyonlar sürüyor

İsrailli müfettişler, tarihi alanlarda sık sık izinsiz kazı izlerine rastlıyor. Yetkililer, bazı durumlarda şüphelilerin yeniden olay yerine gelmesini bekleyerek suçüstü yakalanmalarını sağlıyor.

Bu yıl mart ayında kuzey İsrail'deki Khirbet Hermesh bölgesinde de benzer bir operasyon düzenlendi. Kaçak kazı yapan şüpheliler, müfettişler tarafından suçüstü yakalandı. Ancak operasyon sırasında başlayan roket saldırısı nedeniyle hem polisler hem de şüpheliler siper almak zorunda kaldı. Roketler, hava savunma sistemleri tarafından etkisiz hale getirildi.

Arkeolojik eser hırsızlığı ise modern döneme özgü bir suç değil. Antik çağlardan bu yana mezarların ve tarihi yapıların yağmalandığı biliniyor. Hatta bazı mezarlarda hırsızları caydırmak amacıyla lanetlere yer verildiği görülüyor.

Arkeologlar 2022 yılında, geç Roma veya erken Bizans dönemine tarihlenen ve Yahudiliğe geçmiş Yaakov HaGer adlı bir kişinin mezarını ortaya çıkardı. Beit She'arim'deki bir mağarada bulunan mezarın yakınında, olası mezar soyguncularını caydırmayı amaçlayan bir lanet yazısı da bulundu. Ancak bu uyarının gerçekten hırsızları engelleyip engellemediği bilinmiyor.

İsrail Kültür Mirası Bakanı Amichai Eliyahu da Begin Parkı'nda yaşanan son olayın ardından açıklama yaptı. Tarihi alanların define avcılarının hedefi haline getirilmesine izin vermeyeceklerini belirten Eliyahu, ülkenin arkeolojik mirasının korunması gerektiğini vurguladı.

Bakan, "İsrail'in antik sit alanları, herkesin istediğini yapabileceği yerler değildir. Ortak kamusal mirasımız pahasına bu alanların define avcıları için bir oyun alanına dönüştürülmesine izin vermeyeceğiz" ifadelerini kullandı.