Bir bahçe merkezinde gezinirken antik dünyaya ait replika heykeller, Yunan amforası şeklinde saksılar veya kabartmalı duvar süsleri görmek son derece sıradandır. Birçok malikane sahibi bahçesine "asillik" katmak için bu tür taklit objeleri kullanır. Ancak İngiltere'deki tarihi Blenheim Sarayı'nın bahçesinde durum hiç de göründüğü gibi çıkmadı. Yıllarca üzerinde lalelerin büyüdüğü, bir dönem fıskiyenin su haznesi olarak hizmet eden sıradan bir mermer saksının, aslında 1800 yıllık gerçek bir Roma lahiti olduğu anlaşıldı!
Peki, değeri yüz binlerce doları bulan bu paha biçilemez tarihi eser, nasıl oldu da yüz binlerce turistin ve uzmanın gözü önünde yüzyıllarca bir saksı olarak kullanılabildi? İşte arkasındaki akılalmaz "göz önünde saklanma" hikayesi...
YUNAN TANRISI KABARTMASINDAN SAKSI YAPMIŞLAR
2017 yılında koruma uzmanları ve saray personeli, bahçedeki kurşun bir su sarnıcına cıvatalanmış olan mermer panelin aslında MS 3. yüzyıla ait lüks bir taş tabutun ön yüzü olduğunu ortaya çıkardı. Yaklaşık 2 metre uzunluğunda ve 400 kilogram ağırlığındaki bu devasa mermer panel, Roma İmparatorluğu'nun ihtişamlı döneminde çok zengin bir Romalı için özel olarak yontulmuştu.
Üzerindeki ince işçilikli kabartmada, iki aslan kafasının arasında şarap ve eğlence tanrısı Dionysos'un, mitolojik kahraman Herkül ve Ariadne ile birlikte sarhoş bir şekilde eğlenmesi tasvir ediliyordu. Uzmanlar bu nadide esere o dönem tam 300.000 Sterlin (yaklaşık 400.000 Dolar) değer biçti. Cliveden Conservation'dan uzman Nicholas Banfield, eserin fıskiyeden gelen su ve açık hava şartları gibi agresif ortamlara maruz kalmasına rağmen günümüze şaşırtıcı derecede sağlam ulaştığını belirtti.
ESER ASLINDA HİÇ BİR ZAMAN KAYBOLMAMIŞ
"Blenheim Lahiti" olarak adlandırılan bu eserin en tuhaf yanı, arkeoloji dünyası için aslında hiçbir zaman gizemli veya kayıp olmamasıydı. Dünya genelindeki büyük müzeler ve akademisyenler bu taşın varlığından asırlardır haberdardı:
1530 Öncesi: İtalyan sanatçı Battista Franco Veneziano, bu lahtin üzerindeki sahneyi daha 1530 yılından önce defterine çizmişti. Bu çizim şu an Almanya'daki Städel Müzesi'nde sergileniyor.
The Met Koleksiyonu: ABD'deki ünlü Metropolitan Sanat Müzesi'nde de aynı lahtin 16. yüzyıla ait bir başka çizimi bulunuyor.
1882 Kitabı: Eser, Adolf Michaelis'in 1882 tarihli "Büyük Britanya'daki Antik Mermerler" adlı akademik kitabında açıkça geçiyordu.
2010 TripAdvisor Yorumu: Sarayı gezen sıradan bir turist, TripAdvisor'a saksının fotoğrafını yükleyip altına "Roma lenos (küvet şekilli) lahtine benzeyen bir çiçek tarhı" yazarak saray yönetiminden önce durumu fark etmişti.
SARAY YÖNETİMİNİN BİLDİĞİNİ SANIYORLARMIŞ
Peki, bu kadar kanıta rağmen saray personeli neden durumdan habersizdi? Yanıt, psikolojik bir yanılsamada gizli. Oxford Üniversitesi'nden antik çağ tarihçisi ve arkeolog Christopher Dickenson, gerçeği şöyle özetliyor: "Onu gören ve ne olduğunu anlayan her uzman, Blenheim Sarayı'ndaki yetkililerin zaten ellerinde ne olduğunun bilincinde olduğunu varsaydı. Ben de dahil herkes sustu çünkü bildiklerini sanıyorduk."
Tarihi eser, 2016 yılında başka bir resmi iş için sarayı ziyaret eden bir antik çağ uzmanının personeli sert bir dille uyarması ve "Bunu hemen inceletin" demesiyle ancak fark edilebildi.
SAKSI SARAYA NASIL GELDİ?
Saksı rolünden emekli edilen lahit, laboratuvarda titizlikle temizlenip restore edildikten sonra elementlerin yıpratıcı etkisinden korunması için sarayın içinde özel bir alana yerleştirildi. Saray Müdürü Kate Ballenger, eserin artık hak ettiği saygıyı görerek yüzyıllarca kapalı alanda yaşayacağını belirtiyor.
Ancak operasyon tamamlansa da arkasındaki en büyük gizem hala çözülmüş değil. Bu tarihi eserin, 19. yüzyılda sarayın sahibi olan 5. Marlborough Dükü'nün eline bir şekilde geçtiği biliniyor. Fakat dükün bu paha biçilemez Roma lahtini nereden, ne zaman ve hangi yollarla İngiltere'ye getirdiği sırrını korumaya devam ediyor.
