İran merkezli gerilimin tırmanması, küresel piyasalarda enerjiden sonra tarım sektörünü de ateş hattına sürdü. Hürmüz Boğazı’nda yaşanan lojistik aksamalar; gübreden pirince, şekerden buğdaya kadar temel gıda maddelerinin sevkiyatını yavaşlatırken, navlun ve sigorta maliyetlerinde sert yükselişlere neden oluyor. Pandemi sonrası toparlanmaya çalışan tedarik zinciri, şimdi de "savaş primi" baskısı altında ciddi bir arz testi veriyor.
SEVKİYATTA 'HÜRMÜZ' KİLİDİ: TESLİMANTLAR HAFTALARCA GECİKİYOR
Küresel tarım ticaretinin kalbi sayılan Hürmüz Boğazı'ndaki riskler nedeniyle gemiler rota değiştirmek zorunda kalıyor. Bu durum, özellikle Körfez bölgesinin yüksek bağımlılık duyduğu ithal buğday sevkiyatlarında teslim sürelerini haftalarca uzatıyor. Mısır piyasası orta düzeyde risk taşırken, soya fasulyesi ise artan gübre ve enerji maliyetleri üzerinden dolaylı darbe alıyor.
ÜRÜN BAZINDA RİSK HARİTASI: HANGİ ÜRÜN NASIL ETKİLENDİ?
Ekonomim'den Evrim Küçük'ün haberine göre tarım piyasalarındaki kırılganlık, ürün gruplarına göre farklılık gösteriyor:
Gübre: Küresel azotlu gübre arzının yaklaşık yarısını sağlayan Körfez'deki aksamalar, mısır ve buğday üretim maliyetlerini doğrudan yukarı çekiyor.
Şeker: Rafine şeker primleri ton başına 107 dolara ulaşarak zirve yaptı. Dubai'deki dev rafinerilerin ham madde tedarikinde yaşadığı zorluklar arzı daraltıyor.
Pirinç: Yaklaşık 400 bin ton Hint basmati pirinci limanlarda mahsur kalmış durumda. Navlun fiyatlarının iki katına çıkmasıyla yeni kontratlar durma noktasına geldi.
Buğday: Chicago vadeli işlemlerinde kile başına 5,7 dolar seviyelerinde seyreden fiyatlar, transit sürelerinin uzamasıyla büyük bir oynaklık riski barındırıyor.
RUSYA'DAN İRAN'A SEVKİYAT FRENİ
Bölgedeki askeri hareketlilik ticari koridorları da kapattı. Rusya, artan güvenlik riskleri ve yükselen sigorta maliyetleri nedeniyle İran’a yönelik buğday sevkiyatlarını geçici olarak askıya aldığını duyurdu. Karadeniz ve Hazar hattındaki yüklemelerin durması, bölgedeki gıda arz güvenliğine dair endişeleri artırıyor.
BİYOYAKIT TALEBBİ GIDA FİYATLARINI TETİKLİYOR
Yükselen petrol fiyatları, enerji piyasasının ötesinde bir etki yaratarak biyoyakıt talebini artırıyor. Bu durum, bitkisel yağ ve şeker gibi ürünlerin sanayiye kaymasına neden olurken, gıda amaçlı kullanım için ayrılan stokları daraltarak küresel gıda enflasyonuna yeni bir cephe açıyor.
