Çalışma, Cornell Üniversitesi bünyesindeki Programlanabilir Bitki Sistemleri Araştırma Merkezi (CROPPS) tarafından New York'taki Musgrave Araştırma Çiftliği'nde yürütülüyor. "Red Alert" adı verilen genetiği değiştirilmiş domatesler, gerçek tarla koşullarında azot seviyesini takip edebilen canlı sensörler olarak test ediliyor.
AZOT AZALINCA RENK DEĞİŞTİRİYOR
Araştırmacılar domatesleri, azot eksikliği yaşadıklarında betanin üretmeleri için geliştirdi. Pancara kırmızı-mor rengini veren bu pigment, domates bitkisinin yaprak ve çiçeklerinde belirginleşiyor. Böylece çiftçi yalnızca bitkiye bakarak tarlanın hangi bölümünde azot sıkıntısı yaşandığını anlayabiliyor.
Sistemin amacı, üreticilerin gübreyi bütün tarlaya aynı miktarda vermesi yerine ihtiyaç bulunan alanları daha kolay belirleyebilmesi. Bunun gübre kullanımını ve maliyetleri azaltırken fazla gübrenin çevre üzerindeki etkisini de sınırlayabileceği düşünülüyor. Ancak bu domatesler tüketilmek üzere yetiştirilmiyor; araştırmacılar onları asıl ürünlerin arasına yerleştirilecek "nöbetçi bitkiler" olarak tasarlıyor.
TARLADA İKİNCİ YIL TEST EDİLİYOR
Teknoloji 2026'da Musgrave Araştırma Çiftliği'ndeki ikinci tarla sezonuna girdi. 2025'te mısırların arasına dikilen domatesler, azotun düşük olduğu alanlarla yeterli olduğu alanları belirgin biçimde ayırt edebildi. Bu yıl ise bitkilere düşük, normal ve önce düşük tutulup daha sonra normale çıkarılan üç farklı azot uygulaması yapılıyor.
Denemelerde azot verilen bazı olgun bitkilerde yeniden yeşil yaprakların çıkmaya başladığı da görüldü. Araştırmacılar renk değişiminin azot seviyeleriyle bağlantısını kesinleştirmek için yaprak ve toprak örneklerini inceliyor; değişimi dronlar ve renk ölçüm cihazlarıyla da takip ediyor.
Ekip, aynı sistemin gelecekte mısır gibi farklı ürünlere uyarlanabileceğini ve yalnızca azot eksikliğini değil, su stresi gibi başka sorunları da gösterebilecek bitkilerin geliştirilebileceğini belirtiyor. Böylece tarladaki ürünlerin arasına yerleştirilen birkaç bitki, çevresindeki koşulları sürekli takip eden canlı bir uyarı sistemi haline gelebilir.
