İran’ın güneyindeki Hürmüz Adası’nda bulunan kırmızı renkli toprak, alışılmışın dışındaki kullanım şekliyle dikkat çekiyor. Yerel halkın “gelak” adını verdiği mineral bakımından zengin toprak, geleneksel mutfakta baharat benzeri bir malzeme olarak kullanılıyor. Balık soslarından yöresel ekmeğe kadar farklı yiyeceklerde değerlendirilen bu toprak, adanın mutfak kültürünün dikkat çeken parçalarından biri olarak öne çıkıyor.
KIRMIZI TOPRAK YEMEKLERE KATILIYOR
Basra Körfezi’nde yer alan Hürmüz Adası, kızıl kıyıları ve rengârenk mineral oluşumlarıyla tanınıyor. Adanın karakteristik kırmızı toprağı gelak, yalnızca doğal manzarasıyla değil, geleneksel yemeklerdeki kullanımıyla da ilgi görüyor.
Demir oksit bakımından zengin olan gelak, yörede geleneksel olarak çeşitli yiyeceklerin hazırlanmasında kullanılıyor. Özellikle balıkla hazırlanan “sooragh” adlı yerel sos, bu sıra dışı mutfak geleneğinin en bilinen örnekleri arasında bulunuyor.
GELENEKSEL SOSUN İÇİNE KATILIYOR
Sooragh hazırlanırken balık, tuz, turunç kabuğu ve gelak bir araya getiriliyor. Karışımın bekletilmesiyle kendine özgü rengini ve aromasını kazanan sos, ekmek ve pilav gibi yiyeceklerle tüketiliyor. Gelak ayrıca adaya özgü “tomshi” adı verilen geleneksel ekmeğin hazırlanmasında da kullanılıyor.
HER TOPRAK GIDA OLARAK KULLANILAMIYOR
Hürmüz Adası’ndaki bu gelenek, toprağın yalnızca tarımda değil, yerel mutfak kültüründe de farklı bir yere sahip olduğunu gösteriyor. Bununla birlikte, doğal toprağın doğrudan tüketilmesi sağlık riskleri taşıyabiliyor. Hürmüz’ün kırmızı toprağı üzerine yapılan bilimsel araştırmalarda ağır metal içeriği ve olası maruziyet riskleri de incelendiğinden, her türlü toprak yemeklerde kullanılamıyor.
